
Kínversk stjórnvöld eru sögð hafa komið upp nær 1.250 starfsstöðvum í meira en 90 ríkjum til að fylgjast með Kínverjum búsettum erlendis og hafa afskipti af þeim sem gagnrýna stjórnvöld í Peking. Hundruð þessara stöðva eru í Evrópu, samkvæmt nýrri skýrslu mannréttindasamtakanna Safeguard Defenders, sem vara við umfangsmiklu eftirlitskerfi kínverskra stjórnvalda utan eigin landamæra. Frá þessu greinir Politico.
Hundruð starfsstöðva í Evrópu
Samkvæmt skýrslunni eru hundruð starfsstöðva sem tengjast kínverskum lögregluyfirvöldum í um 24 Evrópuríkjum.
Samtökin halda því fram að starfsstöðvarnar séu hluti af alþjóðlegu neti sem kínversk stjórnvöld nýti til að fylgjast með kínverskum samfélögum erlendis og hafa afskipti af einstaklingum sem stjórnvöld telja sér andsnúna.
Í skýrslunni er starfseminni lýst sem framlengingu á eftirlits- og löggæslukerfi kínverska ríkisins utan landamæra þess.
Safeguard Defenders segir að starfsstöðvarnar starfi í tengslum við kínversk lögregluyfirvöld og einstaklingar tengdir Kommúnistaflokknum annist eftirlit með kínverskum samfélögum í viðkomandi ríkjum.
Starfsemin sögð hafa aukist þrátt fyrir loforð um lokun
Safeguard Defenders vakti fyrst athygli á starfseminni árið 2022 þegar samtökin greindu frá rúmlega 100 starfsstöðvum víðs vegar um heim.
Þá höfðu kínversk stjórnvöld sjálf greint frá 30 þjónustustöðvum lögreglu í 25 borgum í 21 ríki.
Í kjölfar uppljóstrananna lýstu stjórnvöld í nokkrum ríkjum starfsemina ólögmæta og hófu rannsóknir á henni. Kínversk stjórnvöld héldu því síðar fram að stöðvunum hefði verið lokað.
Nýja skýrslan dregur þá fullyrðingu í efa.
Samkvæmt henni hefur starfsemin þvert á móti aukist og starfa nú fleiri en tíu lögregluembætti frá fimm kínverskum héruðum í gegnum alþjóðlegt tengslanet.
Samtökin telja að þær 1.250 starfsstöðvar sem rannsóknin náði til séu aðeins hluti af mun umfangsmeira kerfi.
Vara við ógn við tjáningarfrelsi
Laura Harth, einn höfunda skýrslunnar, segir að aðeins hafi verið teknar með starfsstöðvar sem hægt var að tengja með opinberum gögnum við kínverska lögreglu eða saksóknara og starfsemi þeirra erlendis.
Almennari áhrifastarfsemi og önnur afskipti kínverskra stjórnvalda voru því ekki talin með.
Harth heldur því fram að tilgangur starfseminnar sé að hafa stjórn á kínverskum samfélögum erlendis og skapa ótta meðal fólks sem þar býr.
Miriam Lexmann, þingmaður Evrópuþingsins frá Slóvakíu, segir að starfsemin ógni grundvallarréttindum fólks í Evrópu.
Hún bendir á að ríki geti ekki tryggt öllum íbúum sínum tjáningarfrelsi ef erlend stjórnvöld geti fylgst með þeim og beitt þá þrýstingi.
Lexmann líkir eftirlitsaðferðum kínverskra stjórnvalda við starfsemi Stasi, fyrrverandi leyniþjónustu Austur-Þýskalands, en telur að nútímatækni, meðal annars andlitsgreining og eftirlit með fjarskiptum, geri slíkt eftirlit enn umfangsmeira.
Kína hafnar ásökununum
Kínversk stjórnvöld hafa áður hafnað því að reka ólöglegar lögreglustöðvar erlendis og segjast virða alþjóðalög og fullveldi annarra ríkja.
Árið 2023 hélt talsmaður kínverska utanríkisráðuneytisins því fram að umræddar starfsstöðvar hefðu aðstoðað Kínverja erlendis við ýmis stjórnsýsluerindi, meðal annars endurnýjun ökuskírteina og læknisskoðanir, þegar ferðatakmarkanir vegna heimsfaraldursins komu í veg fyrir heimferðir.
Kínverska utanríkisráðuneytið og sendinefnd Kína gagnvart Evrópusambandinu svöruðu ekki fyrirspurnum Politico vegna nýju skýrslunnar.
Kínversk stjórnvöld hafa jafnframt gagnrýnt alþjóðasamtök þingmanna, IPAC, sem fjalla um málefni Kína, og sakað þau um að dreifa röngum upplýsingum og skipta sér af innanríkismálum landsins.
Skýrslan birtist samhliða viðræðum ESB og Kína
Niðurstöður skýrslunnar voru kynntar á ráðstefnu IPAC í Haag fyrr í nóvember. Þar komu saman 52 þingmenn frá 30 ríkjum til að ræða meðal annars öryggisógnir, efnahagsleg tengsl við Kína og mögulegar afleiðingar átaka um Taívan.
Skýrslan birtist á sama tíma og fulltrúar Evrópusambandsins og Kína funda um viðskiptasamband ríkjanna.
Ditte Juul Jørgensen, yfirmaður viðskiptasviðs framkvæmdastjórnar ESB, á fund með Ling Ji, aðstoðarviðskiptaráðherra Kína, í Brussel á fimmtudag.
Evrópusambandið hefur jafnframt til skoðunar að takmarka aðkomu kínverskra fyrirtækja að mikilvægum innviðum vegna áhyggna af netöryggi.
Á ráðstefnunni í Haag beindist athyglin einnig að samskiptum Kína og Rússlands og þeim áhrifum sem stuðningur Peking við Moskvu gæti haft á öryggismál Evrópu.
Jan Paternotte, hollenskur þingmaður sem stýrði ráðstefnunni ásamt öðrum, varaði við því að þróun stríðsins í Úkraínu gæti haft bein áhrif á hættuna á átökum um Taívan.
