Áform Evrópusambandsins um að leggja nýjan kolefnisskatt á húsnæði og vegasamgöngur frá árinu 2028 hafa vakið sívaxandi áhyggjur um hækkandi framfærslukostnað heimila víða um álfuna. Þótt Evrópski fjárfestingarbankinn hyggist leggja fram þrjá milljarða evra í mótvægisaðgerðir til að milda áhrifin telja margir að sú fjárhæð dugi skammt gegn þeim verðhækkunum sem kunna að fylgja. Fjallað er um málið á Euronews.
Orkufyrirtæki þurfa kaupa losunarheimildir – Hækkar verð á jarðefnaeldsneyti
Kolefnisskatturinn felur í sér að orkufyrirtæki þurfa að kaupa losunarheimildir vegna koltvísýrings sem leiðir beint til hækkunar á verði jarðefnaeldsneytis. Afleiðingin getur orðið hærri hitunarreikningar, dýrari akstur og aukinn þrýstingur á leigumarkað þar sem orkukostnaður húsnæðis hækkar. Sérstaklega er óttast að tekjulægri heimili og íbúar dreifbýlis beri þyngstan kostnað þar sem þau reiða sig frekar á einkabíla og eldri húsnæði með lakari einangrun.
Dagleg útgjöld heimila hækka verulega
Útvíkkun kolefnisverðlagningar yfir á húsnæði og vegasamgöngur er talin hafa bein áhrif á daglegt líf almennings. Í mörgum ríkjum hefur húsnæðisverð og orkuverð þegar hækkað hratt og ný gjaldtaka gæti bætt verulegum kostnaði ofan á núverandi byrðar. Þingmenn og hagsmunasamtök hafa bent á að án snemmbærra aðgerða og fjárfestinga í orkusparandi lausnum geti kerfið orðið að fjárhagslegu áfalli fyrir stóran hluta almennings.
Gagnrýnendur telja hættu á að skatturinn verði tákn um stefnu sem taki ekki nægjanlegt mið af raunverulegum aðstæðum heimila. Þeir benda á að orkuskipti og endurbætur á húsnæði krefjist mikils fjármagns og taki mörg ár að skila ávinningi, á meðan skattheimta geti haft tafarlaus áhrif á mánaðarleg útgjöld.
Mótvægisaðgerðir duga skammt
Evrópusambandið hyggst nýta tekjur af skattinum í félagslegar aðgerðir og loftslagssjóði, auk þess sem Evrópski fjárfestingarbankinn leggur fram þrjá milljarða evra í fyrirframfjármögnun. Þrátt fyrir það telja orkusérfræðingar að upphæðin sé ekki raunhæf miðað við umfang breytinganna og að hún kunni aðeins að veita tímabundna aðstoð.
Áhyggjur beinast einkum að því að fjármagnið dreifist yfir mörg ríki og fjölmargar aðgerðir á sama tíma og kostnaðarhækkun geti orðið hröð þegar gjaldið tekur gildi. Þá er óvissa um hvort öll aðildarríki muni nýta fjármunina með markvissum hætti til að verja viðkvæmustu hópana.
Pólitísk togstreita um innleiðingu
Nokkur aðildarríki hafa lýst yfir andstöðu eða kallað eftir frestun á gildistöku skattkerfisins og telja að samfélög þeirra séu ekki tilbúin fyrir breytingarnar. Aðrir vara við því að frestun lengi í notkun mengandi orkugjafa en gagnrýnendur halda því fram að of hraðri innleiðingu fylgi veruleg félagsleg áhætta.
Kjarninn í gagnrýninni snýst um að kolefnisskattur á heimili og samgöngur geti haft víðtæk áhrif á framfærslu almennings áður en raunhæfar og hagkvæmar valkostir eru orðnir aðgengilegir. Því sé hætta á að skatturinn leiði til aukinnar óánægju og fjárhagslegs þrýstings á heimili sem þegar glíma við hátt húsnæðis- og orkukostnað.