Bandaríkjaþing hefur hafið rannsókn eftir að viðkvæmir íhlutir úr F-35 orrustuþotu, sem flytja átti frá Ástralíu til Bandaríkjanna í viðgerð, voru fyrir mistök sendir til Hong Kong. Meðal búnaðarins var stjórnklefahlíf sem inniheldur tækni sem hjálpar til við að fela F-35 fyrir ratsjám. Ekki er vitað hver hefur íhlutina undir höndum og óttast er að Kína kunni að hafa fengið aðgang að tækninni. Þetta kemur fram í frétt Politico.
Politico greinir frá málinu eftir samtöl við 3 heimildarmenn sem þekkja til þess. Bandaríska varnarmálaráðuneytið hefur staðfest að vandamál hafi komið upp við flutning F-35 íhluta og vinnur nú að því að endurheimta þá.
Sendingin var á leið yfir Kyrrahafið frá Ástralíu til Bandaríkjanna þegar henni var beint til Hong Kong. Milliliður annaðist flutninginn fyrir Lockheed Martin, framleiðanda F-35. Ekki liggur fyrir hvers vegna sendingunni var beint þangað.
Stjórnklefahlífin búin leynilegri tækni
Sérstakar áhyggjur hafa vaknað vegna stjórnklefahlífarinnar sem var meðal íhlutanna.
Hlífin er úr akrýlefni og húðuð með þunnu, gagnsæju efni sem dregur í sig ratsjárbylgjur. Hún er því mikilvægur hluti þeirrar laumutækni sem gerir F-35 erfiðari að greina með ratsjám.
Samkvæmt heimildum Politico hafa aðeins Bandaríkin og bandalagsríki þeirra aðgang að tækninni.
J.J. Gertler, fyrrverandi sérfræðingur hjá rannsóknarþjónustu Bandaríkjaþings og sérfræðingur í herflugvélum, segir Kínverja lengi hafa reynt að afla sér upplýsinga um F-35 með rafrænum njósnum.
Hann segir að jafnvel þótt Kína hafi þegar komist yfir tæknilegar upplýsingar um slíkan íhlut geti það veitt mun meiri upplýsingar að hafa raunverulegan búnað undir höndum. Með rannsókn á honum væri hægt að staðfesta og bæta þær upplýsingar sem þegar hefðu fengist.
Ekki vitað hver hefur íhlutina
Hong Kong er sérstjórnarsvæði Kína og kínversk stjórnvöld hafa á undanförnum árum aukið mjög áhrif sín þar, meðal annars með umfangsmikilli löggjöf um þjóðaröryggi.
Politico segir ekki vitað hver hafi nú íhlutina undir höndum.
F-35 verkefnisskrifstofa bandaríska varnarmálaráðuneytisins segist vinna með bandarískum stjórnvöldum og fyrirtækjum að því að endurheimta búnaðinn, rannsaka hvað gerðist og tryggja að sambærilegt atvik endurtaki sig ekki.
Lockheed Martin segist af öryggisástæðum ekki geta rætt stöðu einstakra sendinga en fyrirtækið fylgi öllum bandarískum reglum um flutning flugvélahluta.
Kínverska sendiráðið í Bandaríkjunum segist ekki þekkja til málsins.
Bandaríkjaþing rannsakar málið
Atvikið hefur leitt til rannsóknar á Bandaríkjaþingi og starfsmenn mikilvægra þjóðaröryggisnefnda hafa fengið upplýsingar um málið.
Fulltrúar bandaríska utanríkis- og varnarmálaráðuneytisins héldu fyrsta upplýsingafundinn með starfsmönnum þingsins í júní. Fleiri slíkir fundir eru fyrirhugaðir á næstu vikum.
Áhyggjurnar snúa ekki aðeins að því hvernig sendingin komst til Hong Kong heldur einnig hvort kínverskir aðilar hafi fengið tækifæri til að rannsaka íhlutina áður en Bandaríkjamönnum tekst að endurheimta þá.
Yfir milljón F-35 varahlutir hafa horfið
Atvikið vekur jafnframt athygli á langvarandi vandamálum við eftirlit með aðfangakeðju F-35 verkefnisins.
Varahlutir eru fluttir milli fjölmargra ríkja og viðgerðarmiðstöðva. Lockheed Martin heldur utan um aðfangakeðjuna og notar meðal annars almenn flutningafyrirtæki til að flytja búnaðinn.
Bandaríska ríkisendurskoðunin, GAO, greindi frá því árið 2023 að meira en 1 milljón F-35 varahluta hefði horfið á 5 árum.
Ríkisendurskoðunin komst að þeirri niðurstöðu að varnarmálaráðuneytið hefði ekki getað rannsakað með fullnægjandi hætti tap á varahlutum að verðmæti tuga milljóna dollara vegna þess að Lockheed Martin, en ekki ráðuneytið sjálft, héldi utan um upplýsingarnar.
Dýrasta vopnaverkefni heims
Meira en 1.300 F-35 orrustuþotur hafa verið framleiddar fyrir Bandaríkin og bandalagsríki þeirra.
Fjölmörg ríki taka þátt í verkefninu, þar á meðal Bretland, Ástralía, Danmörk, Noregur og Pólland, og sameiginlegur varahlutaforði er staðsettur víða um heim.
F-35 verkefnið stefnir jafnframt í að verða dýrasta vopnaverkefni sögunnar. Bandaríska varnarmálaráðuneytið áætlar að heildarkostnaður þess yfir allan líftíma vélanna verði nálægt 2.000 milljörðum dollara.