Gasbirgðir Evrópusambandsins eru óvenjulitlar þegar veturinn nálgast og framkvæmdastjórn ESB varar við því að orkukreppan sem hingað til hefur fyrst og fremst birst í miklum verðhækkunum, geti þróast yfir í vandamál með sjálft gasframboðið. Gasgeymslur sambandsins eru að meðaltali aðeins um 70% fullar, minna en þær voru á sama tíma árið 2022. Þetta kemur fram í umfjöllun Euronews.
Ástandið hefur versnað vegna stríðsins við Íran og truflana á flutningum fljótandi jarðgass, LNG, um Hormuz-sund. Flutningar um sundið eru nú aðeins 15–25% af því sem þeir voru fyrir stríðið.
Dan Jørgensen, orkumálastjóri ESB, segir gasbirgðir sambandsins „óvenju litlar“ en tekur fram að ekki sé talin bráð hætta á gasskorti eins og staðan er nú. Sú staða gæti þó breyst hratt.
Aðeins um 70% í geymslum
Eftir að stríðið í Úkraínu hófst árið 2022 var ákveðið að aðildarríki ESB skyldu að jafnaði vera komin með gasgeymslur sínar í 90% fyrir 1. nóvember ár hvert.
Vegna mikilla verðhækkana í kjölfar átakanna í Mið-Austurlöndum hefur framkvæmdastjórnin hins vegar veitt ríkjunum svigrúm til að miða við 75–80% í ár. Markmiðið er að draga úr hættu á því að ríkin keppist við að kaupa gas á sama tíma og þrýsti verðinu enn frekar upp.
Gasbirgðir ESB eru nú að meðaltali um 70%. Staðan er mun verri í sumum ríkjum. Samkvæmt tölum frá 13. september voru geymslur í Lettlandi 47,1% fullar, í Hollandi 52,1% og í Þýskalandi 55,6%.
Til samanburðar voru gasgeymslur ESB að meðaltali 94,9% fullar í nóvember 2022.
Gasverð hefur meira en tvöfaldast
Verðið á evrópskum gasmarkaði hefur hækkað mjög hratt samhliða minnkandi framboði.
Áður en átökin í Mið-Austurlöndum mögnuðust kostaði gas á hollenska TTF-markaðnum, helsta viðmiðunarmarkaði Evrópu, um 30–31 evru á megavattstund.
Verðið er nú um 72–74 evrur og hefur því meira en tvöfaldast. Fyrr í september fór það tímabundið í 80–89 evrur á megavattstund.
Minni birgðir gera ESB viðkvæmara fyrir frekari röskun á heimsmarkaði. Evrópuríkin gætu jafnframt þurft að yfirbjóða kaupendur í Asíu til að tryggja sér nægilegt magn af LNG.
Katar frestar afhendingum til Evrópu
Katar, sem er eitt stærsta útflutningsríki heims á LNG, tilkynnti á mánudag að neyðarákvæði vegna afhendinga yrðu framlengd um annan mánuð.
Afhendingar til evrópskra kaupenda eiga samkvæmt núverandi áætlun ekki að hefjast á ný fyrr en í desember.
Þetta eykur þrýsting á ESB-ríkin á sama tíma og þau reyna að fylla geymslur sínar áður en kuldatímabilið hefst.
Samtök evrópskra gasflutnings-, geymslu- og LNG-fyrirtækja telja að haldist núverandi hraði á birgðasöfnun gætu geymslurnar orðið 77–80% fullar í nóvember. Það ræðst þó meðal annars af veðri, eftirspurn, verði og því hversu mikið gas verður fáanlegt.
Kaldur vetur og lokað Hormuz-sund versta sviðsmyndin
Versta sviðsmyndin fyrir Evrópu væri óvenjukaldur vetur á sama tíma og truflanir á siglingum um Hormuz-sund héldu áfram.
Sérfræðingar telja að við slíkar aðstæður gæti heimsmarkaðsverð á LNG nær tvöfaldast frá núverandi verði. Evrópuríkin þyrftu þá að keppa af hörku við Asíuríki um bandarískt LNG.
Gasskortur gæti jafnframt þróast yfir í raforkukreppu þar sem gasorkuver gegna mikilvægu hlutverki við raforkuframleiðslu í mörgum Evrópuríkjum.
Minna gasframboð myndi því ekki aðeins hækka kostnað við húshitun heldur gæti einnig leitt til mikilla hækkana á raforkuverði.
Gætu tekið upp sameiginleg gaskaup á ný
Framkvæmdastjórn ESB segir stöðuna enn mjög ólíka orkukreppunni árið 2022 og telur ekki bráða hættu á að heimili verði án gass.
Svigrúmið til að takast á við frekari áföll er hins vegar minna vegna lágra birgða.
Versni staðan gæti framkvæmdastjórnin tekið aftur upp sameiginleg gaskaup aðildarríkjanna til að ná niður verði og tryggja jafnari dreifingu birgða. Emmanuel Macron Frakklandsforseti hefur þegar hvatt Brussel til að endurvekja slíkt fyrirkomulag.
Næsta mikilvæga mat á stöðunni kemur 8. október þegar ENTSO-G, samtök evrópskra gasflutningskerfa, birta spá sína um gasframboð í Evrópu í vetur.