Pólsk stjórnvöld hyggjast beina sífellt stærri hluta hernaðarútgjalda landsins til innlendra vopnaframleiðenda í stað þess að kaupa hergögn erlendis frá. Ríkisfyrirtækið Polish Armaments Group (PGZ) gegnir lykilhlutverki í áformunum og hefur tryggt sér samninga fyrir milljarða zlotýa. Fyrirtækið stendur þó frammi fyrir áskorunum vegna flókins skipulags, pólitískra afskipta og áframhaldandi háðar Póllands af erlendri hergagnaframleiðslu. Pólland ver nú hærra hlutfalli landsframleiðslu til varnarmála en nokkurt annað aðildarríki Atlantshafsbandalagsins. Þetta kemur fram í umfjöllun Politico.
Hernaðarútgjöld nema 4,8% af landsframleiðslu
Pólsk stjórnvöld stefna að því að verja 200 milljörðum zlotýa, jafnvirði um 45,7 milljarða evra, til varnarmála á árinu 2026. Það samsvarar 4,8% af landsframleiðslu landsins.
Pólland er jafnframt stærsti einstaki lántakandinn í SAFE-áætlun Evrópusambandsins, sem ætlað er að fjármagna aukin hergagnakaup aðildarríkjanna. Af 150 milljarða evra heildarfjármögnun áætlunarinnar fær Pólland tæplega 44 milljarða evra.
Í maí gerði pólska hergagnastofnunin samninga við innlenda framleiðendur fyrir tæplega 120 milljarða zlotýa með fjármögnun úr SAFE.
Stór hluti samninganna fór til PGZ og dótturfyrirtækja þess, einkum Huta Stalowa Wola.
Samningarnir ná meðal annars til framleiðslu á 146 Borsuk-bardagabifreiðum, 96 Krab-sjálfknúnum stórskotaliðsbyssum, 64 Rak-sprengjuvörpum, K9PL-stuðningsbifreiðum og 1.000 bifreiðum fyrir Homar-K-eldflaugakerfið.
Vilja draga úr innflutningi hergagna
Um 60% hernaðarútgjalda Póllands renna nú til kaupa á erlendum hergögnum, að sögn Mareks Świerczyński, sérfræðings hjá Polityka Insight í Varsjá.
Stærstur hluti innflutningsins kemur frá Bandaríkjunum og Suður-Kóreu, meðal annars K2 Black Panther-skriðdrekar og F-35A-orrustuþotur.
Adam Leszkiewicz, forstjóri PGZ, segir að Pólland hafi árið 2022 þurft að kaupa tilbúin hergögn með skömmum fyrirvara vegna vaxandi öryggisógnar.
Nú sé hins vegar lögð aukin áhersla á að flytja framleiðslu og tæknilega þekkingu til Póllands.
Dótturfyrirtæki PGZ mun meðal annars hefja framleiðslu á K2-skriðdrekum í Póllandi árið 2028.
Ríkisfyrirtækið framleiðir yfir 700 tegundir hergagna
PGZ var stofnað árið 2013 með sameiningu um 50 fyrirtækja í pólskum varnariðnaði. Fyrirtækin höfðu áður starfað að mestu sjálfstætt, hvert með eigin stjórnendur og tengsl innan stjórnmálanna.
Samstæðan framleiðir nú meira en 700 tegundir hergagna, meðal annars skotvopn, brynvarðar bifreiðar, ratsjár og annan hernaðarbúnað.
Leszkiewicz segir fjölbreytnina bæði styrkleika og veikleika fyrirtækisins.
PGZ hefur jafnframt aukið samstarf við evrópska vopnaframleiðendur. Fyrirtækið vinnur með breska BAE Systems að byggingu þriggja nýrra verksmiðja fyrir stórskotaliðsskotfæri.
Þá er loftvarnakerfið Narew þróað í samstarfi við evrópska eldflaugaframleiðandann MBDA, sem leggur til eldflaugar og skotpalla.
PGZ hyggst einnig efla framleiðslu á ómönnuðum farartækjum, hugbúnaði og upplýsingatæknilausnum fyrir herinn.
Tekjur og hagnaður aukast verulega
Rekstur PGZ hefur vaxið hratt samhliða auknum hernaðarútgjöldum Póllands.
Árið 2025 námu tekjur fyrirtækisins 18,4 milljörðum zlotýa og jukust um 23% frá fyrra ári.
Hagnaður nam 2,8 milljörðum zlotýa og jókst um 66%.
PGZ var í 51. sæti á lista Friðarrannsóknastofnunarinnar í Stokkhólmi, SIPRI, yfir 100 stærstu fyrirtæki heims í varnariðnaði árið 2025.
Leszkiewicz segir markmiðið að PGZ verði meðal tíu stærstu varnariðnaðarfyrirtækja Evrópu og 30 stærstu í heiminum.
Gagnrýna samninga án útboða
Uppbygging PGZ hefur einnig sætt gagnrýni vegna þess hvernig stjórnvöld ráðstafa hergagnasamningum.
Samkvæmt skýrslu hugveitunnar Warsaw Enterprise Institute voru flestir samningar við PGZ gerðir án útboðs.
Í skýrslunni er bent á að þótt nauðsynlegt sé að efla pólskan varnariðnað eigi það ekki sjálfkrafa að tryggja ríkisfyrirtækjum forgang fram yfir aðra framleiðendur.
Władysław Kosiniak-Kamysz varnarmálaráðherra hefur hins vegar lagt áherslu á að uppbygging innlends varnariðnaðar sé mikilvægur þáttur í eflingu hersins og framtíðaröryggi landsins.
Pólitísk afskipti skapa óvissu
Stjórn PGZ hefur tekið tíðum breytingum frá stofnun fyrirtækisins. Leszkiewicz tók við forstjórastarfinu í maí 2025 og er tólfti forstjóri samstæðunnar á aðeins 13 árum.
Sérfræðingar telja að tíð stjórnendaskipti og pólitísk afskipti geti torveldað langtímauppbyggingu fyrirtækisins.
Mateusz Morawiecki, fyrrverandi forsætisráðherra úr Lögum og réttlæti (PiS), viðraði í sumar þann möguleika að leggja PGZ niður vegna þess sem hann lýsti sem veikri stjórnun.
Kosiniak-Kamysz varnarmálaráðherra hafnaði hugmyndinni og sagði hana skaðlega og ganga gegn hagsmunum pólska ríkisins.
Næstu þingkosningar í Póllandi fara fram árið 2027 og gætu haft áhrif á framtíð stjórnenda PGZ.
Leszkiewicz starfaði áður í ríkisstjórn Donalds Tusk á árunum 2007 til 2011 og tók við PGZ eftir að hafa stýrt ríkisfyrirtækinu Grupa Azoty.
Świerczyński telur að uppbygging fyrirtækis af þessari stærðargráðu krefjist stöðugrar stjórnunar til margra ára, en pólitískar aðstæður í Póllandi geri slíkan stöðugleika erfiðan.