Pétur Gunnlaugsson ræddi við Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri í Heimsmálunum í dag, um skuldastöðu evruríkjanna og þær reglur sem eiga að tryggja stöðugleika innan myntbandalagsins. Hilmar sagði reynsluna sýna að reglurnar héldu ekki þegar ríki lentu í alvarlegum vandræðum. Hann benti á björgun Grikklands sem fordæmi og sagði vandann verða allt annars eðlis ef stór ríki á borð við Frakkland og Ítalíu lentu í greiðsluerfiðleikum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Skuldir langt yfir 60% viðmiðinu
Hilmar fór yfir þær skorður sem evruríkjunum eru settar í ríkisfjármálum. Opinberar skuldir eigi samkvæmt reglum ESB ekki að fara yfir 60% af vergri landsframleiðslu og halli ríkissjóðs ekki yfir 3%.
Raunveruleikinn væri annar. Meðalskuldir evrusvæðisins væru um 90% af vergri landsframleiðslu og nokkur ríki langt yfir viðmiðinu. Hilmar nefndi sérstaklega Ítalíu þar sem skuldir væru um 137% af landsframleiðslu og Frakkland þar sem þær væru komnar í 116%.
Vandinn væri ekki aðeins skuldahlutfallið. Lítill hagvöxtur og erfið staða ríkisfjármála gerðu ríkjunum erfiðara að vinna sig út úr skuldunum. Hilmar sagði hægt að lækka skuldahlutfall með hagvexti eða niðurskurði í ríkisfjármálum en þegar hagvöxtur væri mjög lítill, þrengdist svigrúmið verulega.
Björgunaraðgerðir voru nauðsynlegar til að bjarga Grikklandi. Ekki talið fýsilegt að vísa landinu af evrusvæðinu.
Pétur og Hilmar ræddu þá reglu að eitt evruríki ber ekki ábyrgð á skuldum annarra ríkja innan ESB. Hilmar sagði lögfræðinga geta vísað til þessarar svokölluðu non-bailout reglu en reynslan frá Grikklandi sýnir fram á hvað gerðist þegar alvarleg efnahagskreppa á sér stað.
Þegar Grikkland lenti í efnahagskreppunni var landinu ekki vísað úr evrusvæðinu. Þess í stað hafi önnur ríki tekið þátt í björgunaraðgerðum. Sjóðurinn European Stability Mechanism var settur á fót til að aðstoða ríki í fjárhagserfiðleikum.
Finnar voru mjög ósáttir við þessa niðurstöðu og var finnska þingið hlynnt því að Grikklandi yrði vísað úr evrusvæðinu. Sú leið var ekki farin. Hilmar taldi þetta sýna að formlegar reglur um að ríki bæru ekki ábyrgð hvert á öðru segðu ekki alla söguna þegar stöðugleiki alls myntbandalagsins er í húfi.
Frakkland og Ítalía allt önnur stærðargráða en Grikkland
Hilmar sagði Grikkland aðeins hafa verið u.þ.b. 2% af hagkerfi evrusvæðisins en engu að síður þurfti umfangsmiklar aðgerðir til að halda landinu á floti.
Frakkland og Ítalía væru á hinn bóginn um 35% af hagkerfi evrusvæðisins. Ef þessi ríki lentu í sambærilegum greiðsluerfiðleikum yrði vandinn af allt annarri stærðargráðu.
Hann nefndi að skuldir þessara tveggja ríkja næmu samtals mörgum billjónum evra á meðan European Stability Mechanism hefði yfir mun minni fjárhæðum að ráða. Núverandi björgunarkerfi gæti því ekki með sama hætti tekið á greiðslufalli stórra evruríkja.
Reglunum breytt þegar stóru ESB löndin brutu þær
Hilmar rifjaði upp að þegar Þýskaland og Frakkland hefðu brotið gegn ríkisfjármálareglunum árið 2004 hefði reglunum verið breytt. Hann taldi það sýna veikleika í kerfinu. Reglur væru settar á pappír og lögfestar af ESB en þeim síðan ekki framfylgt þegar stór aðildarríki færu út fyrir mörkin. Smærri ríkjum eins og Grikklandi væru hinsvegar sett ströng skilyrði.
Hilmar sagði því ekki nægja að fullyrða að eitt ríki bæri samkvæmt reglum enga ábyrgð á skuldum annars. Þegar fjármálakreppa ógnaði stöðugleika evrusvæðisins gætu ríkin í reynd staðið frammi fyrir allt öðrum ákvörðunum en formlegu reglurnar gæfu til kynna. Ef greiðslufall yrði hjá Frakklandi og Ítalíu gæti það leitt til endaloka evrunnar sem gjaldmiðils.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan