Pétur Gunnlaugsson ræddi við Björn Jón Bragason sagnfræðing og lögfræðing í síðdegisútvarpinu, um sögulega þróun Evrópu og þá hugmynd að álfan geti starfað sem eitt sameinað stjórnmálasvæði. Þar kom fram að Evrópa hefði um aldir þróast sem safn sjálfstæðra ríkja með ólíka sögu, menningu og stjórnarhætti og sameining stórra svæða undir einni yfirstjórn væri fremur undantekning en regla í sögu álfunnar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Evrópa þróaðist ekki sem eitt ríki
Í umræðunni var bent á að frá falli vestrómverska ríkisins hefði Evrópa einkennst af fjölmörgum sjálfstæðum ríkjum sem kepptu sín á milli á sviði stjórnmála, viðskipta og hernaðar. Þessi samkeppni hefði mótað þróun álfunnar og haft mikil áhrif á efnahagslega og tæknilega framþróun hennar. Björn sagði að þegar litið væri yfir síðustu aldir sæjust fá dæmi um varanlega sameiningu Evrópu undir einni stjórn. Tilraunir til þess hefðu yfirleitt verið tengdar útþenslustefnu stórvelda fremur en sjálfviljugri sameiningu þjóða.
Tilraunir til sameiningar urðu skammvinnar
Í þættinum voru nefnd dæmi um leiðtoga sem reyndu að sameina stóran hluta Evrópu undir einni yfirstjórn. Þar voru nefndir bæði Napóleon Bonaparte og Adolf Hitler en slík verkefni reyndust skammvinn og leiddu að lokum til átaka og upplausnar. Sú staðreynd undirstrikaði hversu óvenjulegt það væri í evrópsku samhengi að stór hluti álfunnar starfaði innan sameiginlegs stjórnmála- og regluverks. Sögulega hefði meginreglan verið sú að ríkin héldu sjálfstæði sínu þótt þau ættu í nánu samstarfi hvert við annað.
Evrópusamstarfið varð til við sérstakar aðstæður
Eftir síðari heimsstyrjöld hófst nýtt tímabil í Evrópu þar sem markmiðið var að draga úr líkum á nýjum styrjöldum með auknu samstarfi ríkja. Í umræðunni var vísað til leiðtoga á borð við Charles de Gaulle og Konrad Adenauer sem gegndu mikilvægu hlutverki á fyrstu árum þess samstarfs.
Björn rakti að fyrstu skref Evrópusamstarfsins hefðu verið mótuð af stjórnmálamönnum sem sóttu innblástur til sameiginlegrar menningar- og trúararfleifðar álfunnar. Í þættinum var rætt um að þessi sögulegi bakgrunnur gleymdist oft í nútímaumræðu um Evrópu. Saga álfunnar sýni að sameinuð Evrópa sé ekki framhald af ríkjandi þróun síðustu alda heldur sögulega sérstakt fyrirbæri. Þess vegna sé mikilvægt að skoða núverandi þróun í ljósi þeirrar sögu sem mótað hefur Evrópu frá falli Rómaveldis og fram á okkar daga.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.