Skortur á dísilolíu í Evrópu er að stórum hluta afleiðing ákvarðana stjórnvalda um orku- og umhverfismál undanfarna tvo áratugi. Þetta segir hagfræðingurinn Daniel Lacalle, sem gagnrýnir evrópsk stjórnvöld fyrir að hafa dregið úr olíuhreinsun innan álfunnar án þess að tryggja nægilega aðra orkugjafa. Hann bendir á að Evrópa hafi misst meira en 20% af olíuhreinsunargetu sinni frá árinu 2009 og sé nú í auknum mæli háð innflutningi á eldsneyti frá öðrum heimshlutum. Lacalle fjallar um málið í grein sem birtist á ZeroHedge
Þar segir hann að núverandi dísilolíuskortur verði ekki leystur með tímabundnum innflutningi frá Rússlandi. Að hans sögn hafi evrópsk stjórnvöld sjálf skapað stóran hluta vandans með reglugerðum, skattlagningu og ákvörðunum sem hafi gert fjárfestingar í olíuhreinsistöðvum óhagkvæmar.
Hann segir að stríðið í Úkraínu og átökin í Mið-Austurlöndum hafi aukið vandann verulega, en undirliggjandi veikleikar evrópska orkumarkaðarins hafi verið til staðar löngu áður.
Olíuhreinsistöðvum hefur fækkað verulega
Samkvæmt tölum sem Lacalle vísar til hefur meira en fimmtungur olíuhreinsunargetu Evrópu horfið frá árinu 2009. Í lok árs 2025 voru 72 hefðbundnar olíuhreinsistöðvar starfandi innan Evrópusambandsins, Bretlands, Noregs og Sviss, með samanlagða vinnslugetu upp á 625,4 milljónir tonna á ári.
Það er 167,6 milljónum tonna minna en áður, en samkvæmt samtökunum FuelsEurope hafa 35 olíuhreinsistöðvar verið lagðar niður frá árinu 2009.
Samdrátturinn hefur haldið áfram undanfarin ár. Á tímabilinu 2024 til 2025 voru fimm olíuhreinsistöðvar lagðar niður og minnkaði vinnslugetan um tæplega 400 þúsund tunnur á dag.
Lacalle bendir á að með hverri stöð sem lokar minnki geta Evrópu til að vinna hráolíu í dísilolíu, bensín og annað eldsneyti. Afleiðingin sé aukin þörf fyrir innflutning á fullunnu eldsneyti, meðal annars frá Bandaríkjunum, Indlandi og ríkjum Mið-Austurlanda.
Telur umhverfisstefnu hafa grafið undan olíuhreinsun
Lacalle gagnrýnir sérstaklega þá stefnu evrópskra stjórnvalda að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis án þess að tryggja að aðrir orkugjafar geti tekið við hlutverki þess.
Hann segir endurnýjanlega orkugjafa mikilvæga en að þeir geti ekki komið í stað dísilolíu í öllum þeim atvinnugreinum sem reiða sig á hana. Þar nefnir hann vöruflutninga, landbúnað, iðnaðarframleiðslu og dreifingu á vörum.
Að hans sögn hafi skattar og íþyngjandi reglur gert það óhagkvæmt að endurnýja eldri olíuhreinsistöðvar eða byggja nýjar. Þá hafi að minnsta kosti fimm stöðvum verið breytt í lífeldsneytisverksmiðjur, sem hafi dregið enn frekar úr framleiðslu hefðbundins eldsneytis.
Lacalle telur að með þessu hafi stjórnvöld aukið þörf Evrópu fyrir innflutt eldsneyti í stað þess að draga úr henni.
Dísilolía tæplega 50% dýrari í Evrópu en Bandaríkjunum
Lacalle bendir á að evrópsk fyrirtæki og heimili greiði mun hærra orkuverð en tíðkast í Bandaríkjunum. Samkvæmt þeim samanburði sem hann vísar til er raforkuverð til iðnaðar meira en tvöfalt hærra í Evrópu og verð á jarðgasi til iðnaðar allt að fjórfalt hærra.
Munurinn er einnig mikill þegar kemur að eldsneyti. Dísilolía er að meðaltali um 47% dýrari í Evrópu en Bandaríkjunum og bensín um 70% dýrara.
Lacalle segir þennan verðmun hafa víðtæk áhrif á samkeppnisstöðu evrópskra fyrirtækja, þar sem hár orkukostnaður leggist ofan á framleiðslu, flutninga og dreifingu vara.
Hann telur að vandinn snúist því ekki eingöngu um hátt olíuverð á heimsmarkaði heldur einnig um þær ákvarðanir sem evrópsk stjórnvöld hafi tekið um skattlagningu og uppbyggingu orkuinnviða.
Skattar nema tæplega 39% af verði dísilolíu
Þann 21. september síðastliðinn var meðalverð dísilolíu innan Evrópusambandsins 2,226 evrur á lítra, samkvæmt tölum framkvæmdastjórnar ESB sem Lacalle vísar til. Það var hæsta verð sem mælst hefur frá því sambærileg skráning hófst árið 2005.
Af þessari fjárhæð námu skattar 0,861 evru á lítra, eða 38,6% af útsöluverðinu.
Lacalle gagnrýnir sérstaklega að virðisaukaskattur sé lagður ofan á vörugjöld, þannig að neytendur greiði í raun skatt af öðrum sköttum.
Lágmarksvörugjald Evrópusambandsins á dísilolíu er 0,33 evrur á lítra, en í Bandaríkjunum nemur alríkisskattur á dísilolíu 24,4 sentum á gallon, auk skatta einstakra ríkja.
Hann bendir á að jafnvel þótt hráolía lækki í verði haldist stór hluti skattlagningarinnar óbreyttur. Því geti eldsneytisverð í Evrópu áfram verið hátt þrátt fyrir lækkandi olíuverð á heimsmarkaði.
Árásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar auka skortinn
Stríðið í Úkraínu hefur einnig haft veruleg áhrif á framboð dísilolíu. Úkraínskar árásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar hafa dregið úr framleiðslugetu Rússlands og samkvæmt mati Alþjóðaorkumálastofnunarinnar hefur framleiðsla dísilolíu þar í landi tímabundið minnkað um nær 30%.
Rússnesk stjórnvöld hafa jafnframt takmarkað útflutning dísilolíu, sem hefur aukið þrýsting á alþjóðlegan eldsneytismarkað.
Átökin í Mið-Austurlöndum og truflanir á siglingum um Hormússund hafa enn aukið vandann, þar sem mikilvægir eldsneytisflutningar fara um sundið.
Lacalle vísar til mats Seðlabanka Evrópu frá september þar sem fram kemur að framlegð olíuhreinsunar hafi átt þátt í að hækka verð dísilolíu um 0,41 evru á lítra, eða sem nemur um 19% af útsöluverðinu.
Hann segir þetta sýna að verð á hráolíu eitt og sér gefi ekki rétta mynd af stöðu dísilolíumarkaðarins, þar sem skortur á vinnslugetu geti haldið verði fullunnins eldsneytis háu.
Samkomulag Trump og Pútíns liðkar fyrir viðskiptum en lagar ekki ónýtar leiðslur
Donald Trump Bandaríkjaforseti tilkynnti 9. október um samkomulag við Vladimír Pútín Rússlandsforseta um aukið framboð á rússneskri dísilolíu á heimsmarkaði.
Samkvæmt yfirlýsingum Trump á Rússland að afhenda 300 þúsund tonn af dísilolíu þegar í stað, 500 þúsund tonn í nóvember og síðan meira magn á næstu mánuðum, eftir því sem ástand rússneskra olíuhreinsistöðva leyfir.
Bandarísk stjórnvöld hafa jafnframt veitt tímabundna undanþágu frá refsiaðgerðum gegn viðskiptum með rússneska dísilolíu til 7. apríl 2027.
Lacalle bendir á þó að undanþágur frá refsiaðgerðum geti auðveldað viðskipti en þær geti ekki gert við skemmdar olíuhreinsistöðvar eða aukið framleiðslugetu þeirra á skömmum tíma.
Viðgerðir á rússneskum olíuhreinsistöðvum geti tekið marga mánuði og því sé óvíst hversu mikið eldsneyti Rússar geti í raun flutt út á næstunni.
Brýnt að lækka skatta og efla olíuhreinsun
Lacalle telur að Evrópa þurfi að breyta um stefnu í orkumálum ef draga eigi úr eldsneytiskostnaði og styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífsins.
Hann leggur áherslu á að lækka skatta á eldsneyti, draga úr reglubyrði og skapa hagstæðari skilyrði fyrir fjárfestingar í olíuhreinsistöðvum.
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur boðað sérstakt samráð um framtíð olíuhreinsunar innan sambandsins, en Lacalle telur þær aðgerðir ekki nægja meðan núverandi regluverk og skattlagning haldist að mestu óbreytt.
Hann varar við því að tímabundnar lausnir, svo sem aukinn innflutningur frá Rússlandi, geti aðeins dregið lítillega úr vandanum. Að hans sögn þurfi umfangsmiklar breytingar á orkustefnu Evrópu og uppbyggingu olíuhreinsunar til að tryggja nægilegt framboð og lægra eldsneytisverð.
Lacalle telur að jafnvel þótt gripið verði til slíkra aðgerða strax geti tekið mörg ár að bæta úr þeim veikleikum sem hann segir hafa myndast vegna ákvarðana evrópskra stjórnvalda undanfarna tvo áratugi.