Spænska ríkisstjórnin hefur lagt til umfangsmikla breytingu á skuldafjármögnun Evrópusambandsins þar sem framkvæmdastjórn ESB gæfi út sameiginleg skuldabréf fyrir allt að 850 milljarða evra á ári í stað þess að aðildarríkin fjármögnuðu allan þann hluta sjálf. Verði kerfið innleitt að fullu gæti sameiginlegur skuldabréfamarkaður náð um 5.000 milljörðum evra innan fimm ára. Pedro Sánchez, forsætisráðherra Spánar, hefur jafnframt lýst því yfir að ríkisstjórn hans muni berjast fyrir sameiginlegri ábyrgð á skuldum í Evrópu.
Spænska tillagan nefnist European Sovereign Facility, ESF, og var lögð fyrir fjármálaráðherra evruríkjanna í júlí. Hugmyndin felur í sér að hluti þeirrar skuldsetningar sem nú fer fram hjá einstökum ríkjum verði færður yfir á sameiginlegt ESB-stig. Þýska fjármálaráðuneytið lýsir tillögunni þannig að ríkin myndu skipta þjóðlegri skuldsetningu út fyrir sameiginlega skuldsetningu ESB.
Framkvæmdastjórn ESB myndi samkvæmt hugmyndinni gefa út skuldabréfin og lána síðan fjármunina áfram til þátttökuríkjanna til að fjármagna ríkissjóði þeirra. Þátttaka á að vera valfrjáls og ríkin þyrftu áfram að uppfylla fjármálareglur ESB.
Sameiginleg skuldabréf gætu náð 5.000 milljörðum evra
Spánverjar telja að ef öll 27 aðildarríkin tækju þátt ásamt Evrópska stöðugleikakerfinu og Evrópska fjármálastöðugleikasjóðnum gæti árleg útgáfa sameiginlegra skuldabréfa orðið allt að 850 milljarðar evra.
Með því móti gæti stofn sameiginlegra skuldabréfa náð um 5.000 milljörðum evra innan fimm ára. Ef ekki næðist samstaða allra ríkjanna gerir spænska tillagan ráð fyrir að hópur viljugra ríkja gæti komið kerfinu af stað. Spánverjar telja þó að þátttaka fimm stærstu skuldabréfaútgefenda evrusvæðisins væri nauðsynleg til að kerfið næði nægilegri stærð. Þau ríki gætu ein staðið undir um 540 til 550 milljörðum evra í árlegri útgáfu.
Spænska ríkisstjórnin leggur áherslu á að með þessu sé ekki verið að stofna til 850 milljarða evra af nýjum skuldum á ári. Þess í stað yrði skuldsetning sem annars færi fram hjá einstökum ríkjum færð að hluta til framkvæmdastjórnar ESB.
Þetta er mikilvægur greinarmunur. Tillagan felur ekki í sér að núverandi skuldir Frakklands, Ítalíu, Spánar eða annarra ríkja verði einfaldlega færðar yfir á ESB. Hún snýr að því hvernig ríkin fjármagna nýjar lántökur og endurfjármögnun skulda framvegis.
ESB-fjárlögin hluti af tryggingakerfinu
Kerfið yrði þó ekki eingöngu byggt á ábyrgð þess ríkis sem fengi fjármunina að láni. Samkvæmt tillögunni yrði tvöfalt tryggingakerfi að baki sameiginlegu skuldabréfunum.
Annars vegar væri krafa ESB á hendur ríkinu sem hefði fengið lánið og hins vegar kæmu fjárlög Evrópusambandsins að tryggingakerfinu.
Þetta atriði skiptir máli í umræðunni um hvort um raunverulega sameiginlega skuldsetningu sé að ræða. Þótt hvert þátttökuríki bæri áfram ábyrgð á láninu sem það fengi yrðu skuldabréfin sjálf gefin út af ESB og sameiginleg fjárlög sambandsins kæmu að baktryggingu þeirra.
Sánchez talar um sameiningu skulda
Pedro Sánchez hefur sjálfur gengið lengra í pólitískri orðræðu um framtíð sameiginlegrar skuldsetningar.
Á blaðamannafundi 28. júlí sagði Sánchez að spænska ríkisstjórnin ætlaði að berjast af krafti innan Evrópu fyrir því sem hann kallaði „mutualización de la deuda“, sem þýða má sem sameiginlega ábyrgð eða sameiningu skulda.
Sánchez tengdi hugmyndina við NextGenerationEU-sjóðina sem komið var á í heimsfaraldrinum. Hann sagði sameiginlega fjármögnun geta nýst til evrópskra verkefna langt umfram öryggis- og varnarmál og nefndi sérstaklega orkuskipti, stafræna umbreytingu, vísindi og húsnæðismál.
Hann lýsti NextGenerationEU sem einu helsta afreki ríkisstjórnar sinnar og lagði áherslu á að Evrópuríkin ættu að bregðast sameiginlega við sameiginlegum áskorunum.
Vilja gera ESB að stórum skuldabréfaútgefanda
Tillagan snýst einnig um stöðu evrunnar og fjármálamarkaða Evrópu.
Bandaríkin hafa gríðarstóran og seljanlegan markað fyrir bandarísk ríkisskuldabréf sem gegnir lykilhlutverki í alþjóðlega fjármálakerfinu. Evrópski ríkisskuldabréfamarkaðurinn er hins vegar sundurliðaður milli einstakra ríkja.
Spánverjar telja að sameiginleg ESB-skuldabréf í mjög miklu magni gætu skapað evrópska hliðstæðu við stóran öruggan skuldabréfamarkað og þannig styrkt stöðu evrunnar sem alþjóðlegs gjaldmiðils.
Spænska ríkisstjórnin telur jafnframt að miðstýrð útgáfa geti lækkað fjármagnskostnað. Miðað við að ESB gæti fjármagnað sig á sambærilegum kjörum og Þýskaland áætla Spánverjar að sparnaðurinn gæti orðið um 5 milljarðar evra á ári í upphafi og meira en 25 milljarðar evra þegar skuldabréfamarkaðurinn hefði náð 5.000 milljörðum evra.
Mikill ágreiningur innan Evrópu
Tillagan er langt frá því að vera samþykkt stefna Evrópusambandsins.
Sameiginleg skuldsetning hefur lengi verið eitt umdeildasta viðfangsefni efnahagsmála innan ESB. Þýskaland og Holland hafa verið meðal þeirra ríkja sem hafa lagst gegn frekari sameiginlegri skuldsetningu en önnur ríki hafa verið opnari fyrir slíkum leiðum.
Kyriakos Pierrakakis, forseti Eurogroup, viðurkenndi eftir fund fjármálaráðherranna 9. júlí að sögulega hefði verið mikill ágreiningur um málið. Hann sagði þó að tillagan verðskuldaði umræðu og að áfram yrði unnið með hana á tæknilegu stigi á næstu mánuðum.
Carlos Cuerpo, efnahagsráðherra Spánar, hafnar því jafnframt að umræðan sé einfaldlega endurtekning á gömlu deilunni um evruskuldabréf. Hann segir markmiðið nú vera að draga úr sundrungu evrópska skuldabréfamarkaðarins og gera fjármögnun ríkjanna skilvirkari.
Myndi marka grundvallarbreytingu
Verði spænska tillagan að veruleika í þeirri stærð sem lögð hefur verið til myndi hún færa mjög stóran hluta af skuldabréfaútgáfu Evrópuríkja frá einstökum ríkissjóðum yfir á sameiginlegt ESB-stig.
Þetta þýðir ekki að gamlar skuldir ríkjanna yrðu sjálfkrafa sameinaðar eða að skattgreiðendur eins ríkis tækju þegar í stað yfir skuldir annars. Ríkin fengju fjármunina áfram að láni og bæru skuldbindingu vegna þeirra.
Breytingin væri engu að síður umfangsmikil. Framkvæmdastjórn ESB yrði útgefandi skuldabréfa fyrir fjármögnun þjóðlegra ríkissjóða, sameiginleg ESB-fjárlög kæmu að baktryggingu kerfisins og markmiðið væri að byggja upp allt að 5.000 milljarða evra sameiginlegan skuldabréfamarkað.
Umræðan snýst því ekki aðeins um hvort Evrópuríkin geti lækkað vaxtakostnað sinn. Hún snýst einnig um hversu langt Evrópusambandið eigi að ganga í átt að sameiginlegri skuldsetningu og sameiginlegri fjármálaábyrgð, enda hefur Sánchez sjálfur lýst sameiningu skulda sem stefnumáli sem Spánn ætlar að berjast fyrir innan Evrópu.