Stjórnvöld víða um heim og einnig hér á Íslandi nota hugtakið neyðarástand sem vopn gegn fólki undir ýmsum kringumstæðum til þess að stjórna hegðun fólks. Þetta var meðal þess sem fram kom í þættinum Menntaspjallinu en þar var Leifur Árnason flugstjóri gestur Valgerðar Jónsdóttur. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Leifur nefndi í þættinum hvernig faraldrar og loftslagsvá hafa verið notuð sem réttlæting fyrir valdaukningu stjórnvalda og benti á að þetta fyrirkomulag hafi víðtæk áhrif á lýðræðislegt ferli og frelsi almennings. Leifur bendir á að stjórnvöld í mörgum löndum, þar á meðal á Íslandi, hafi beitt neyðarástandi sem verkfæri til að koma á ströngu eftirliti og takmörkunum á frelsi borgaranna. Hann dró fram hvernig COVID-19 faraldurinn árið 2020 var nýttur til að koma á reglum um samfélagslega fjarlægð, grímunotkun og innilokun. Hann telur að þessi stefna hafi verið hluti af áætlun um að draga úr áhrifum lýðræðislegra ákvarðanatöku og koma í veg fyrir gagnrýna hugsun meðal almennings.
Hluti af alþjóðlegu mynstri þar sem markmiðið er að takmarka frelsi borgaranna
Leifur benti á að þetta væri ekki bundið við eitt land heldur væri hluti af alþjóðlegu mynstri þar sem alþjóðastofnanir og stjórnmálaleiðtogar vinna saman að því að setja reglur sem takmarka frelsi borgaranna. Hann sagði að alþjóðastofnanir, eins og Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO), hafi haft áhrif á stjórnvöld með því að koma á ráðleggingum og reglum sem miðað hafa að því að réttlæta neyðarástand og íhlutun þeirra.
Víðtæk herferð gegn lýðræðinu
Leifur lýsti áhyggjum sínum af því hvernig þetta fyrirkomulag geti verið misnotað í stjórnmálalegum tilgangi, sérstaklega þegar kosningar nálgast. Hann benti á að í Bandaríkjunum hafi þetta mynstri sést endurtekið, þar sem neyðarástand er skapað til að auka stjórnmálalega óvissu og mögulega koma í veg fyrir kosningar. Hann fullyrti að þetta væri hluti af víðtækari herferð gegn lýðræðinu þar sem stjórnvöld og valdhafar reyna að auka vald sitt og þrýsta á breytingar á stjórnskipan.
Þá segir Leifur stjórnvöld nota tæknilausnir, eins og eftirlitsbúnað og fjarskiptabúnað, til að fylgjast með fólki og stjórna aðstæðum.
Neyðarástand notað sem réttlæting fyrir skertu lýðræði
Leifur hvatti almenning til að vera vakandi fyrir þessari þróun og standa vörð um réttindi sín. Hann telur að neyðarástand sé oft notað sem réttlæting fyrir skertu lýðræði og að það sé mikilvægt að almenningur taki virkan þátt í að verja frelsi sitt og lýðræðislegt ferli. Hann undirstrikaði að ef fólk sé meðvitað og fylgist vel með verði erfiðara fyrir stjórnvöld að misnota aðstæður til að auka vald sitt á kostnað almennings.
Hlusta má á ítarlegri umræðu í spilaranum hér að neðan