Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Atla Lilliendahl, framkvæmdastjóra í síðdegisútvarpinu, um möguleika Grænlendinga á að öðlast sjálfstæði og hvaða áhrif aukinn áhugi Bandaríkjanna geti haft á þá þróun. Atli sagði alla sem hann ræddi við á Grænlandi hafa séð nýja möguleika í samstarfi við Bandaríkin og áhuginn þaðan hefði þegar aukið sjálfstraust Grænlendinga og styrkt samningsstöðu þeirra gagnvart Dönum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Sjálfstæði krefst mikils fjárhagslegs styrks
Arnþrúður spurði hvort Grænlendingar teldu Bandaríkin geta hjálpað þeim að öðlast sjálfstæði með tíð og tíma. Atli sagði alla sem hann ræddi við hafa verið á þeirri skoðun, bæði yngra fólk og eldri stjórnmálamenn sem þekktu langa baráttu Grænlendinga við Dani.
Hann sagði þó ekki fræðilegan möguleika á fullu sjálfstæði nema Grænland fengi verulegan fjárhagslegan stuðning. Danir reka enn mikilvæga innviði, þar á meðal dómskerfið og lögregluna og Grænlendingar þyrftu fjármuni til að taka þá starfsemi yfir.
Danir hefðu jafnframt lengi haldið því fram, ef Grænlendingar kysu sjálfstæði myndu fjárframlög frá Danmörku stöðvast. Atli sagði það hafa verið eina af helstu ástæðum þess að sjálfstæðismálið hefði ekki komist lengra.
Aldrei kosið um sjálfstæði
Atli benti á að eitt gleymdist oft í umræðunni: Grænlendingar hefðu aldrei kosið um hvort þeir vildu verða sjálfstæðir. Þegar Grænland var innlimað í danska konungsríkið árið 1953 hefði þeim verið lofað þjóðaratkvæðagreiðslu sem aldrei fór fram.
Arnþrúður sagði mjög lítið fjallað um þetta og að málið hefði að stórum hluta horfið úr umræðunni. Atli sagði hörðustu sjálfstæðissinnana enn leggja áherslu á einföldu spurninguna um hvort Grænlendingar vildu áfram vera hluti af danska konungsríkinu eða ekki.
Fjárfestingar geta breytt stöðunni
Arnþrúður benti á að nýr samstarfssamningur við Bandaríkin og fjárfestingar sem sköpuðu atvinnu gætu hjálpað Grænlendingum að halda fólki í landinu og byggja upp sterkari efnahag.
Atli tók undir það og sagði áhuga Bandaríkjanna þegar hafa haft mikil áhrif á sjálfsmynd Grænlendinga. Í áratugi hefði því verið haldið fram að þeir gætu ekki staðið án Dana og að allt myndi hrynja ef Danir hyrfu.
Nú sæju þeir hins vegar að fleiri hefðu áhuga á Grænlandi og þeim auðlindum og tækifærum sem þar væru. Það breytti samningsstöðu þeirra.
Aukið sjálfstraust meðal yngri stjórnmálamanna
Atli sagði breytinguna sérstaklega greinilega meðal ungra grænlenskra stjórnmálamanna en einnig meðal eldri kynslóða.
Áhugi Bandaríkjanna hefði aukið trú þeirra á að Grænland ætti fleiri kosti en að vera alfarið háð Danmörku. Þar með væru komin ný tækifæri til að byggja upp atvinnulíf, afla tekna og styrkja þær stofnanir sem þyrfti til að landið gæti síðar staðið á eigin fótum.
Samstarfið við Bandaríkin snýst því að hans mati ekki aðeins um varnir og fjárfestingar heldur getur það einnig breytt forsendum sjálfstæðisbaráttu Grænlendinga.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.