Áform spænskra vinstriflokka um sameiginlegt framboð fyrir þingkosningarnar 29. nóvember hafa aðeins að hluta gengið eftir og hefur það veikt stöðu Pedro Sánchez forsætisráðherra í aðdraganda kosninganna. Flokkarnir sem standa vinstra megin við Sósíalistaflokkinn hafa ekki náð samkomulagi um sameiginlegan framboðslista, en slíkt samstarf var talið mikilvægt til að tryggja áframhaldandi stjórn vinstriflokkanna. Samkvæmt nýjustu skoðanakönnunum hefur hægriflokkurinn Partido Popular sex prósentustiga forskot á Sósíalistaflokkinn og þjóðernisflokkurinn Vox mælist með 19% fylgi. Þetta kemur fram í umfjöllun Politico.
Sánchez hefur gegnt embætti forsætisráðherra í átta ár, en nú stefnir í harða kosningabaráttu þar sem möguleikar hans á áframhaldandi ríkisstjórnarsamstarfi ráðast meðal annars af því hversu mörg þingsæti smærri vinstriflokkar ná að tryggja sér. Ágreiningur þeirra hefur nú orðið til þess að áform um víðtækt kosningabandalag hafa ekki gengið eftir.
Podemos hafnar þátttöku í sameiginlegu framboði
Nýtt kosningabandalag vinstriflokka, sem nefnist Broad Front, var stofnað skömmu eftir að boðað var til þingkosninga. Markmiðið var að sameina flokka sem standa vinstra megin við Sósíalistaflokk Sánchez og auka möguleika þeirra á að ná fleiri þingsætum.
Bandalagið samanstendur meðal annars af Sumar, sem á aðild að núverandi ríkisstjórn, katalónska flokknum Comuns, Sameinuðu vinstri hreyfingunni IU, Más Madrid og nokkrum svæðisbundnum vinstriflokkum.
Ada Colau, fyrrverandi borgarstjóri Barcelona, leiðir sameiginlegt framboð bandalagsins.
Þrátt fyrir umfangsmiklar viðræður tókst ekki að fá Podemos til að taka þátt í framboðinu á landsvísu. Flokkurinn hefur aðeins samþykkt samstarf á Kanaríeyjum og í Valencia-héraði.
Viðræðurnar strönduðu meðal annars á ágreiningi um skipan framboðslista og áhyggjum Podemos af því að flokkurinn myndi missa sjálfstæði sitt innan stærra kosningabandalags.
Vinstriflokkar gagnrýna innbyrðis átök
Mónica García, heilbrigðisráðherra Spánar og frambjóðandi Broad Front, hefur gagnrýnt sundrungina harðlega.
Hún varaði við því að vinstriflokkarnir væru að festast í persónulegum metnaði, innbyrðis deilum og útreikningum um pólitíska hagsmuni sem kæmu engum til góða nema hægriflokkunum.
Ada Colau hefur einnig lýst vonbrigðum með að ekki hafi tekist að ná samkomulagi við Podemos og bað kjósendur vinstriflokkanna afsökunar á niðurstöðunni.
„Ef einhver vill ekki setjast að samningaborðinu er ekki hægt að neyða hann til þess,“ sagði Colau þegar ljóst varð að viðræðurnar höfðu farið út um þúfur.
Fylgi Sumar hefur minnkað um meira en helming
Staða Sumar hefur veikst verulega frá síðustu þingkosningum árið 2023. Samkvæmt samantekt Politico á skoðanakönnunum mælist flokkurinn nú með um 5% fylgi, sem er innan við helmingur þess fylgis sem hann hafði fyrir þremur árum.
Podemos mælist með um 3% fylgi og hefur því einnig takmarkað svigrúm til að tryggja sér fjölda þingsæta á eigin vegum.
Pablo Simón, stjórnmálafræðingur við Carlos III-háskólann í Madríd, segir að smærri flokkar í ríkisstjórnarsamstarfi eigi oft erfitt með að halda fylgi sínu. Þeir fái síður athygli en stærri samstarfsflokkar og eigi erfiðara með að koma eigin stefnumálum í framkvæmd.
Hann bendir jafnframt á að Sumar skorti nú áberandi leiðtoga. Yolanda Díaz, vinnumálaráðherra og aðstoðarforsætisráðherra, sem áður var talin mögulegur framtíðarleiðtogi vinstriflokkanna, hefur ákveðið að bjóða sig ekki fram í kosningunum.
Kosningakerfið getur reynst smærri flokkum erfitt
Sérfræðingar benda á að sundrung vinstriflokkanna geti haft veruleg áhrif á skiptingu þingsæta vegna þess hvernig spænska kosningakerfið er uppbyggt.
Kiko Llaneras, sérfræðingur í skoðanakönnunum hjá El País, segir að flokkar sem fá minna en 10% fylgi geti átt mjög erfitt með að breyta atkvæðum sínum í þingsæti.
Ástæðan er sú að kjördæmi á Spáni eru mörg hver fámenn og aðeins fá þingsæti í hverju þeirra. Þegar fylgi skyldra flokka dreifist á marga framboðslista geta atkvæði þeirra því skilað færri þingmönnum en ef flokkarnir bjóða fram sameiginlega.
„Í kjördæmum þar sem aðeins sex eða sjö þingsæti eru í boði getur flokkur misst af þeim öllum,“ sagði Llaneras.
Hann telur að sterkt sameiginlegt framboð vinstriflokkanna hefði getað aukið möguleika Sánchez á að mynda nýja ríkisstjórn.
Rufián hætti við áform um víðtækara kosningabandalag
Gabriel Rufián, þingflokksformaður katalónska sjálfstæðisflokksins ERC, hafði undanfarna mánuði hvatt til þess að vinstriflokkar sameinuðu krafta sína fyrir kosningarnar.
Rufián nýtur einnig fylgis utan Katalóníu og hafði verið rætt um að hann gæti leitt enn stærra kosningabandalag vinstriflokkanna á landsvísu.
Þau áform gengu hins vegar ekki eftir þar sem ERC ákvað að halda sig við eigið framboð. Rufián tilkynnti því að hann myndi aðeins bjóða sig fram fyrir sinn flokk.
„Okkur hefur mistekist og mér sérstaklega hefur mistekist,“ sagði Rufián um niðurstöðuna.
Juan Carlos Monedero, einn stofnenda Podemos, sagði í samtali við Politico að engan leiðtoga væri nú að finna innan vinstriflokkanna sem hefði nægilegt pólitískt vægi til að sameina þá alla.
Hægriflokkarnir með samanlagt 51% fylgi
Samkvæmt samantekt Politico á skoðanakönnunum 14. október mældist Partido Popular, undir forystu Alberto Núñez Feijóo, með 32% fylgi.
Sósíalistaflokkur Sánchez mældist með 26%, en Vox, sem hefur lagt mikla áherslu á innflytjendamál, var með 19%.
Samanlagt mældust Partido Popular og Vox því með 51% fylgi, en Sósíalistaflokkurinn, Sumar og Podemos voru samanlagt með 34%.
Fylgi annarra flokka dreifðist á fjölmarga svæðisbundna flokka og smærri stjórnmálahreyfingar.
Sánchez hefur áður tekist að halda völdum þrátt fyrir að flokkur hans hafi ekki fengið flest þingsæti. Eftir kosningarnar 2023 tókst honum að mynda ríkisstjórn með stuðningi vinstriflokka og svæðisbundinna flokka þótt Partido Popular hefði fengið fleiri þingmenn.
Nú er hins vegar meiri óvissa um hvort sambærilegt samstarf geti gengið upp, sérstaklega vegna sundrungarinnar meðal flokkanna sem standa vinstra megin við Sósíalistaflokkinn.