Tedros Adhanom Ghebreyesus, framkvæmdastjóri Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, WHO, segir að næsti heimsfaraldur sé ekki spurning um hvort heldur hvenær hann skelli á. Ummælin hafa vakið hörð viðbrögð á samfélagsmiðlum á sama tíma og deilur halda áfram um alþjóðlegt farsóttasamkomulag WHO og aukin völd stofnunarinnar í tengslum við viðbrögð við framtíðarfarsóttum.
Myndband sem hefur farið hratt í dreifingu á samfélagsmiðlinum X sýnir Tedros leggja áherslu á að ríki heims verði að halda áfram samningaviðræðum um svokallað Pandemic Agreement, eða farsóttasamkomulag WHO. Þar segir hann að heimsbyggðin hafi ekki efni á að bíða eftir næsta faraldri áður en samræmd viðbragðsáætlun verði tilbúin.
Samkomulagið enn ekki tekið gildi
Farsóttasamkomulag WHO var samþykkt af aðildarríkjum stofnunarinnar árið 2025 eftir margra ára samningaviðræður í kjölfar Covid-19 faraldursins. Samkomulagið á að styrkja alþjóðlegt samstarf um viðbúnað, upplýsingamiðlun, þróun bóluefna og dreifingu lyfja í framtíðarfarsóttum.
Samkomulagið hefur þó ekki tekið formlega gildi þar sem enn ríkir ágreiningur um sérstakan viðauka sem snýr að miðlun sýkla, rannsóknargagna og aðgengi ríkja að bóluefnum og lyfjum. WHO hefur staðfest að samningaviðræður um þann hluta muni halda áfram fram til ársins 2027 ef ekki næst niðurstaða fyrr.
Harðar deilur um fullveldi ríkja
Andstæðingar samkomulagsins hafa gagnrýnt það harðlega og segja það geta aukið áhrif WHO á stefnumótun ríkja í heilbrigðismálum. Slíkar fullyrðingar hafa verið mjög áberandi í umræðu á samfélagsmiðlum, sérstaklega í Bandaríkjunum og Evrópu.
WHO og stuðningsmenn samkomulagsins hafna því hins vegar að stofnunin fái vald til að skipa ríkjum fyrir um lokanir, bólusetningarskyldu eða aðrar sóttvarnaaðgerðir. Í texta samkomulagsins kemur fram að ákvörðunarvald um slíkar aðgerðir verði áfram hjá einstökum ríkjum.
Ummælin koma á meðan Hanta-veira vekur athygli
Ummæli Tedros koma á sama tíma og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin fylgist grannt með útbreiðslu Andes-afbrigðis Hanta-veiru sem greinst hefur um borð í skemmtiferðaskipinu MV Hondius. WHO hefur þó tekið fram að núverandi staða sé ekki talin upphaf nýs heimsfaraldurs og að smithætta meðal almennings sé enn talin lítil.