Vandræði Friedrich Merz, kanslara Þýskalands sem stendur frammi fyrir vaxandi ágreiningi innan Kristilega demókrataflokksins, CDU, virðast engann endi ætla að taka. Þingmenn flokksins í Saxlandi-Anhalt eru sagðir hafa stutt frambjóðanda Valkosts fyrir Þýskaland, AfD, í leynilegri atkvæðagreiðslu. Atvikið hefur valdið hörðum deilum innan CDU og aukið óvissu um fyrirhugað kjör forsætisráðherra sambandslandsins í desember. Forysta flokksins óttast að þingmenn CDU kunni þá að greiða atkvæði með frambjóðanda AfD, sem gæti orðið fyrsti forsætisráðherra þýsks sambandslands frá flokki lengst til hægri á stjórnmálasviðinu frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Politico greinir frá.
Ágreiningurinn kemur í kjölfar mikils fylgistaps CDU í kosningum í austurhluta Þýskalands í síðasta mánuði, þar sem AfD náði verulegum árangri. Merz hefur reynt að beina athyglinni aftur að efnahagsmálum og stuðningi Þýskalands við Úkraínu, en deilurnar í Saxlandi-Anhalt hafa nú skapað nýjan vanda fyrir ríkisstjórn hans og flokksforystuna í Berlín.
Leynileg atkvæðagreiðsla veldur hörðum deilum
Ágreiningurinn hófst eftir að frambjóðandi AfD til forseta þings Saxlands-Anhalt fékk stuðning í leynilegri atkvæðagreiðslu fyrr í þessum mánuði. Í kjölfarið komu fram ásakanir um að einhverjir þingmenn CDU hefðu greitt honum atkvæði þvert á stefnu flokksforystunnar.
Thomas Röwekamp, þingmaður CDU og formaður varnarmálanefndar þýska sambandsþingsins, gagnrýndi framgöngu flokksfélaga sinna harðlega.
„Framganga þingflokks CDU í Saxlandi-Anhalt í tengslum við fyrri og væntanlegar kosningar er með öllu óásættanleg,“ sagði Röwekamp.
Hann varaði jafnframt við því að AfD reyndi markvisst að skapa sundrungu innan CDU með því að knýja fram deilur um hvort og hvernig flokkurinn ætti að eiga samstarf við AfD.
CDU hyggst yfirgefa þingsalinn í atkvæðagreiðslunni
Til að koma í veg fyrir að þingmenn CDU styðji frambjóðanda AfD í desember hefur Sven Schulze, leiðtogi CDU í Saxlandi-Anhalt, kynnt sérstaka áætlun um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar.
Samkvæmt henni eiga þingmenn CDU að yfirgefa þingsalinn í fyrstu tveimur umferðum leynilegrar atkvæðagreiðslu um embætti forsætisráðherra sambandslandsins.
Með því vill flokksforystan tryggja að enginn þingmaður CDU geti greitt frambjóðanda AfD atkvæði eða sætt grunsemdum um slíkt.
Óljóst er hins vegar hvernig CDU hyggst bregðast við ef til þriðju umferðar kemur. Þá nægir frambjóðanda að fá meirihluta greiddra atkvæða og gæti það breytt stöðunni verulega.
Ákvörðunin um að yfirgefa þingsalinn hefur sjálf sætt gagnrýni innan CDU. Röwekamp segir að þingmenn eigi að taka afstöðu og axla ábyrgð fremur en að forðast atkvæðagreiðsluna.
AfD fagnar ágreiningnum innan CDU
Forystumenn AfD hafa tekið ákvörðun CDU um að yfirgefa þingsalinn sem merki um veikleika flokksins.
Tino Chrupalla, annar leiðtoga AfD á landsvísu, sagði að ákvörðunin jafngilti uppgjöf Kristilegra demókrata.
„Þetta er ekkert annað en uppgjöf CDU. Þeir eru hræddir við kosningar,“ sagði Chrupalla.
AfD hefur jafnframt lýst því opinberlega yfir að flokkurinn vilji fá þingmenn annarra flokka, sérstaklega CDU, til að styðja frambjóðanda sinn.
Chris Schulenburg, þingmaður CDU í Saxlandi-Anhalt, hefur hins vegar varið þá afstöðu að ekki eigi að útiloka AfD alfarið frá þinglegum samskiptum.
Hann segir CDU ávallt hafa dregið skýr mörk milli sín og AfD, en bendir jafnframt á að flokkurinn sé ekki bannaður og þingmenn hans hafi hlotið lýðræðislegt umboð í kosningum.
Frambjóðandi AfD gæti fengið stuðning frá vinstriflokknum BSW
Ulrich Siegmund er frambjóðandi AfD til embættis forsætisráðherra Saxlands-Anhalt í desember.
Óvissa ríkir um hvernig atkvæðagreiðslan muni fara, meðal annars vegna þess að flokkurinn Bandalag Sahra Wagenknecht, BSW, hefur lýst sig reiðubúinn til að ræða samstarf við AfD.
BSW er flokkur sem hefur verið skilgreindur sem vinstrisinnaður í efnahagsmálum en hefur jafnframt tekið afstöðu í ýmsum málum sem fellur saman við stefnu AfD, meðal annars varðandi samskipti Þýskalands við Rússland.
Stuðningur þingmanna BSW gæti því haft áhrif á niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar, sérstaklega ef þingmenn CDU sitja hjá eða yfirgefa þingsalinn.
Jafnaðarmenn vísa til valdatöku nasista
Deilurnar hafa einnig leitt til harðra orðaskipta milli stjórnmálaflokka í Berlín.
Þingmenn Jafnaðarmannaflokksins, SPD, hafa gagnrýnt þá þingmenn CDU sem kunna að hafa stutt frambjóðanda AfD og vísað til þess hvernig íhaldssamir stjórnmálamenn studdu nasista á fyrstu árum valdatöku þeirra.
Í kjölfar atkvæðagreiðslunnar í Saxlandi-Anhalt gengu þingmenn SPD í mótmælagöngu fram hjá Brandenborgarhliðinu í Berlín að torgi þar sem nasistar stóðu fyrir bókabrennum á fjórða áratug síðustu aldar.
Boris Pistorius, varnarmálaráðherra Þýskalands og þingmaður SPD, tók þátt í aðgerðunum og sagði að með atburðunum hefði verið rofið pólitískt bannhelgi sem ekki hefði verið gengið gegn með sambærilegum hætti í meira en 90 ár.
Þingmenn CDU hafa svarað gagnrýninni með því að benda á að SPD og Græningjar hafi sjálfir tekið þátt í stjórnarmyndunarviðræðum við Vinstriflokkinn í Berlín, sem á rætur í fyrrverandi kommúnistaflokki Austur-Þýskalands.
Vinstriflokkurinn varð stærsti flokkurinn í kosningum í Berlín í síðasta mánuði.
Merz hafnar samstarfi við AfD
Friedrich Merz hefur tekið skýra afstöðu gegn því að þingmenn CDU styðji frambjóðendur AfD til opinberra embætta.
Hann hefur varað flokksfélaga sína við því að slíkt samstarf samræmist ekki stefnu CDU og að þingmenn sem taki slíkar ákvarðanir eigi ekki heima innan flokksins.
„Fólk sem gerir slíkt, þingmenn sem rétta fram höndina með þessum hætti, á ekki heima í CDU,“ sagði Merz fyrr í þessum mánuði.
Hann bætti við að CDU myndi aldrei kjósa öfgasinna til opinberra embætta eða ríkisstjórnarstarfa í Þýskalandi.
Afstaða Merz kemur á sama tíma og vinsældir hans hafa farið minnkandi og staða ríkisstjórnarsamstarfsins hefur veikst eftir kosningarnar í austurhluta landsins.
Atkvæðagreiðslan í desember gæti aukið stjórnarkreppuna
Fyrirhugað kjör forsætisráðherra Saxlands-Anhalt í desember hefur því fengið mun meiri pólitíska þýðingu en venjuleg stjórnarmyndun í einstöku sambandslandi.
Niðurstaðan gæti haft áhrif á samskipti CDU og AfD um allt Þýskaland og aukið ágreining innan Kristilega demókrataflokksins um hvernig eigi að bregðast við vaxandi fylgi AfD.
Merz hefur lagt áherslu á að CDU haldi skýrri fjarlægð frá AfD, en umræður innan flokksins sýna að ekki eru allir þingmenn sammála um hvernig þeirri stefnu skuli framfylgt.
Í desember mun því reyna á hvort flokksforystunni tekst að tryggja samstöðu meðal þingmanna sinna í Saxlandi-Anhalt eða hvort ágreiningurinn leiðir til frekari pólitískra átaka innan CDU og ríkisstjórnarsamstarfsins í Berlín.