Friedrich Merz Þýskalandskanslari og Emmanuel Macron Frakklandsforseti vilja að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fái víðtækari heimildir til að takmarka eða stöðva innflutning frá ríkjum sem ógna efnahagslegum hagsmunum eða öryggi sambandsins. Leiðtogarnir telja að núverandi reglur geri ESB of svifaseint í viðskiptadeilum og vilja að framkvæmdastjórnin geti gripið til aðgerða án þess að þurfa fyrst að afla samþykkis aðildarríkjanna. Þetta segir í frétt Politico.
Þetta kemur fram í sameiginlegu bréfi sem Merz og Macron sendu framkvæmdastjórn ESB í síðustu viku. Þar kalla þeir eftir nýjum úrræðum til að bregðast hraðar og af meiri festu við viðskiptaþvingunum og aðgerðum annarra ríkja sem skaða evrópskt atvinnulíf.
Tillögurnar beinast einkum að vaxandi samkeppni frá Kína, þótt landið sé ekki nefnt sérstaklega í bréfinu.
Vilja geta stöðvað innflutning án samþykkis aðildarríkjanna
Merz og Macron leggja til að framkvæmdastjórn ESB geti takmarkað eða jafnvel stöðvað innflutning frá ríkjum sem valda alvarlegri og viðvarandi röskun á innri markaði sambandsins.
Þeir telja að núverandi viðskiptavarnir ESB dugi ekki lengur til að bregðast við þeim aðferðum sem stórveldi beita í alþjóðaviðskiptum.
„Við þurfum heildstætt regluverk sem bætir nýjum lagalegum úrræðum við þau sem þegar eru til staðar, án þess að auka skriffinnsku,“ segir í bréfi leiðtoganna.
Tillögurnar fela meðal annars í sér að framkvæmdastjórnin geti ákveðið viðskiptaaðgerðir án þess að bíða eftir samþykki ríkisstjórna aðildarríkjanna. Samkvæmt hugmyndunum myndu slíkar ákvarðanir taka gildi nema aukinn meirihluti aðildarríkjanna sameinaðist um að stöðva þær.
Þetta myndi breyta núverandi fyrirkomulagi, þar sem framkvæmdastjórnin þarf að afla stuðnings aðildarríkjanna áður en ákveðnum viðskiptaþvingunum er beitt.
Kína í brennidepli vegna mikils viðskiptahalla
Þótt Kína sé ekki nefnt í bréfinu tengjast tillögurnar einkum áhyggjum af viðskiptum Evrópusambandsins við kínversk fyrirtæki. Samkvæmt Politico nemur viðskiptahalli ESB gagnvart Kína um einum milljarði evra á dag.
Evrópskir framleiðendur hafa jafnframt lýst áhyggjum af því að kínversk fyrirtæki geti boðið vörur á verði sem evrópskir keppinautar eigi erfitt með að standast. Frönsk og þýsk stjórnvöld telja nauðsynlegt að Evrópusambandið geti brugðist hraðar við þegar innflutningur frá öðrum ríkjum raskar samkeppnisstöðu evrópskra fyrirtækja.
Þau vilja einnig draga úr því hversu háð evrópskt atvinnulíf er kínverskum vörum og hráefnum, sérstaklega mikilvægum málmum og öðrum aðföngum sem nauðsynleg eru fyrir iðnaðarframleiðslu.
Telja núverandi viðskiptavarnir of seinvirkar
Evrópusambandið hefur þegar heimildir til að beita viðskiptaþvingunum gegn ríkjum sem reyna að hafa áhrif á pólitískar ákvarðanir sambandsins með efnahagslegum þrýstingi. Þessar heimildir eru meðal annars fólgnar í sérstöku regluverki gegn efnahagslegum þvingunum, sem hefur verið kallað viðskiptavopn ESB.
Vandinn er hins vegar sá að framkvæmdastjórnin þarf að fara í gegnum umfangsmikið rannsóknar- og samþykktarferli áður en hægt er að beita úrræðunum. Ferlið getur tekið marga mánuði og ágreiningur milli aðildarríkjanna hefur áður tafið aðgerðir gegn Kína. Frönsk stjórnvöld vilja að nýja fyrirkomulagið verði líkara þeim reglum sem gilda um aðgerðir gegn undirboðum.
Þær heimila framkvæmdastjórninni að grípa til ákveðinna viðskiptavarna án þess að fá sérstakt samþykki aðildarríkjanna fyrirfram.
„Við getum ekki haldið áfram að bíða mánuðum saman, stundum jafnvel árum,“ sagði embættismaður úr franska forsetaembættinu.
Þýskaland hefur breytt afstöðu sinni
Breytt afstaða Þýskalands vekur sérstaka athygli þar sem þýsk stjórnvöld hafa áður verið treg til að styðja harðari viðskiptaaðgerðir gegn Kína.
Þýskur iðnaður, sérstaklega bílaframleiðendur, hefur mikla hagsmuni af aðgangi að kínverskum markaði. Þýsk stjórnvöld hafa því lengi óttast að harðari viðskiptastefna ESB gæti leitt til mótaðgerða frá Peking. Sander Tordoir, aðalhagfræðingur hjá Centre for European Reform, segir sameiginlega afstöðu Merz og Macron marka veruleg tímamót.
Hann bendir á að Þýskaland hafi áður verið eitt þeirra ríkja sem lögðu áherslu á að takmarka heimildir framkvæmdastjórnarinnar til að grípa til viðskiptaþvingana. Nú styðji þýsk stjórnvöld hins vegar tillögur um að auka þessar heimildir verulega.
Tordoir telur breytinguna sýna að Þýskaland hafi vaxandi áhyggjur af áhrifum kínverskrar framleiðslu á evrópskan iðnað.
Vilja styrkja stöðu ESB gagnvart Bandaríkjunum og Kína
Þýskur embættismaður lýsti nýju úrræðunum sem vopni sem Evrópusambandið gæti gripið til ef viðskiptadeilur við önnur stórveldi hörðnuðu.
Hann benti á að Bandaríkin hefðu þegar víðtækar heimildir til að leggja tolla á innfluttar vörur, meðal annars samkvæmt ákvæðum bandarískra viðskiptalaga sem Donald Trump forseti hefur nýtt. Kína hefði jafnframt sterka stöðu vegna yfirráða sinna yfir framleiðslu og vinnslu mikilvægra hráefna. Þýskaland og Frakkland telja því að ESB þurfi sambærileg úrræði til að verja eigin hagsmuni.
Embættismaður úr franska forsetaembættinu sagði að önnur ríki gætu ekki gengið að því vísu að hafa óheftan aðgang að innri markaði Evrópusambandsins ef þau virtu ekki alþjóðlegar viðskiptareglur.
Hann tók þó fram að vilji til viðræðna útilokaði ekki að sambandið gripi til aðgerða til að verja atvinnugreinar sem stæðu höllum fæti.
Leiðtogar ESB ræða næstu skref
Maroš Šefčovič, framkvæmdastjóri ESB á sviði viðskiptamála, hefur átt í viðræðum við kínversk stjórnvöld um að draga úr viðskiptahalla sambandsins og bæta samkeppnisstöðu evrópskra fyrirtækja. Leiðtogar Evrópusambandsins munu ræða niðurstöður viðræðnanna á leiðtogafundi í Brussel 15. og 16. október.
Framkvæmdastjórnin vinnur jafnframt að nýjum tillögum sem eiga að auðvelda evrópskum fyrirtækjum að afla hráefna og aðfanga frá fleiri ríkjum og draga þannig úr þörfinni fyrir innflutning frá Kína.
Gert er ráð fyrir að þær tillögur verði kynntar fyrir lok ársins.
Með sameiginlegri afstöðu sinni vilja Merz og Macron að Evrópusambandið geti gripið hraðar til viðskiptaþvingana og að einstök aðildarríki eigi erfiðara með að koma í veg fyrir slíkar ákvarðanir.