Leitin að næsta framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna er komin á fullt og eitt helsta viðfangsefnið er að finna frambjóðanda sem Donald Trump Bandaríkjaforseti getur sætt sig við. Jafnframt þarf viðkomandi að geta tryggt sér stuðning annarra stórvelda, þar á meðal Kína og Rússlands. Sjö frambjóðendur hafa þegar gefið kost á sér og áhrif Trump á baráttuna um embættið eru sögð mikil. Þetta kemur fram í umfjöllun Politico.
António Guterres lætur af embætti um næstu áramót þegar öðru og síðasta 5 ára kjörtímabili hans lýkur. Næsti framkvæmdastjóri mun gegna embættinu í að minnsta kosti 5 ár og þar af 2 ár á meðan Trump situr áfram í Hvíta húsinu.
Bandaríkin hafa mikið vægi við valið. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna þarf að mæla með frambjóðanda við allsherjarþingið og Bandaríkin, Rússland, Kína, Frakkland og Bretland geta hvert um sig beitt neitunarvaldi gegn frambjóðanda.
Þarf að höfða til Trump án þess að styggja önnur stórveldi
Brett Schaefer hjá American Enterprise Institute segir Sameinuðu þjóðirnar leita að því sem hann kallar „Goldilocks“-frambjóðanda, einstaklingi sem geti haldið vandasömu jafnvægi milli stórveldanna.
Frambjóðandinn þurfi að ganga nægilega langt til að Trump geti sætt sig við hann en ekki svo langt að það veki andstöðu Kína, Rússlands eða Evrópuríkja.
Daniel Safran-Hon, sem starfaði hjá Sameinuðu þjóðunum í nær 2 áratugi, segir áhrif Trump á frambjóðendurna gríðarleg. Áhersla þeirra á umbætur, aukna skilvirkni og breyttar áherslur samtakanna sé augljóslega einnig ætluð bandarískum stjórnvöldum.
Kína og Rússland geta hins vegar einnig stöðvað frambjóðanda með neitunarvaldi. Rússnesk stjórnvöld hafa þegar gagnrýnt Rafael Grossi, framkvæmdastjóra Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar, IAEA, fyrir ummæli hans um að Sameinuðu þjóðirnar eigi á hættu hægfara dauða verði ekki ráðist í miklar breytingar.
Frambjóðendur leggja áherslu á umbætur
Rebeca Grynspan frá Kostaríka er meðal þeirra sem standa framarlega í baráttunni. Hún fékk flest atkvæði í óformlegri könnun meðal ríkja öryggisráðsins á föstudag.
Grynspan hefur sagt að þótt ekki sé öll gagnrýni á Sameinuðu þjóðirnar sanngjörn sé ekki hægt að bregðast við traustskreppu með því að gera einfaldlega ráð fyrir að gagnrýnendur hafi rangt fyrir sér.
Carolyn Rodrigues-Birkett, sendiherra Guyana, og Grossi hafa einnig lagt áherslu á breytingar á starfsemi Sameinuðu þjóðanna. Politico segir ummæli þeirra bera þess merki að reynt sé að höfða til Hvíta hússins.
Bandaríkin krefjast breytinga
Bandaríska utanríkisráðuneytið hefur gert væntingar sínar til frambjóðendanna skýrar. Það vill að næsti framkvæmdastjóri færi Sameinuðu þjóðirnar aftur að grunnverkefnum sínum og skuldbindi sig opinberlega til þeirra breytinga sem Bandaríkin krefjast.
Mike Waltz, sendiherra Bandaríkjanna hjá Sameinuðu þjóðunum, sagði á sunnudag að Bandaríkin ætluðu ekki að yfirgefa samtökin en krefðust umbóta.
Trump hefur sjálfur sýnt valinu áhuga. Í sumar var greint frá því að hann hefði nefnt Gianni Infantino, forseta FIFA, sem mögulegan framkvæmdastjóra. Bandaríkin hafa þó ekki tilnefnt Infantino.
Fjárhagslegur þrýstingur á Sameinuðu þjóðirnar
Bandaríkin eru stærsti fjármögnunaraðili Sameinuðu þjóðanna en ríkisstjórn Trump hefur dregið verulega úr framlögum og þannig aukið þrýsting á samtökin.
Bandaríkin greiddu 827 milljónir dollara í þessum mánuði en skulda enn um 4 milljarða dollara vegna reglulegrar starfsemi og friðargæslu Sameinuðu þjóðanna.
Fjárskorturinn hefur þegar leitt til mikils niðurskurðar. Þúsundir starfa hafa verið lagðar niður, ferðakostnaður skorinn niður og skoðað er hvort sameina megi stofnanir. Sparnaðurinn hefur náð svo langt að pappírshandklæði hafa verið fjarlægð úr höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York.
Úrslitin enn mjög óviss
Auk Grynspan, Rodrigues-Birkett og Grossi eru meðal frambjóðenda Macky Sall, fyrrverandi forseti Senegal, og fyrrverandi stjórnarerindrekar frá Úganda og Ekvador. Fleiri geta enn bæst í hópinn.
Frambjóðendurnir munu nýta fundaviku allsherjarþingsins í New York til að hitta þjóðarleiðtoga og afla sér stuðnings. Sérstök áhersla verður á viðræður við ríkin í öryggisráðinu enda geta fastaríkin 5 stöðvað framboð með neitunarvaldi.
Richard Gowan hjá International Crisis Group segir óvissuna óvenju mikla miðað við hversu langt valferlið er komið. Verði enginn framkvæmdastjóri valinn fyrir árslok gæti komið til greina að framlengja kjörtímabil Guterres um eitt ár.