Spænski þjóðernisflokkurinn Vox lítur á þingkosningarnar 29. nóvember sem tækifæri til að ná í fyrsta sinn sæti í ríkisstjórn Spánar og knýja fram umfangsmiklar breytingar á innflytjendastefnu, félagslegum réttindum og regluverki atvinnulífsins. Flokkurinn mælist nú með um 18% fylgi og gæti orðið mikilvægur samstarfsaðili Þjóðarflokksins (PP) við myndun nýrrar ríkisstjórnar. Þetta kemur fram í umfjöllun Politico.
Santiago Abascal, formaður Vox, fagnaði ákvörðun Pedros Sánchez forsætisráðherra um að boða til kosninga og lýsti henni sem frábærum fréttum.
Vox hefur verið einn harðasti gagnrýnandi ríkisstjórnar Sánchez og segir kosningarnar geta ráðið úrslitum um framtíðarstefnu landsins eftir átta ára valdatíð sósíalista.
Vox með 18% fylgi og Þjóðarflokkurinn 33%
Samkvæmt samantekt Politico á skoðanakönnunum frá 3. október mælist Þjóðarflokkurinn með um 33% fylgi og Vox með 18%.
Sósíalistaflokkur Sánchez, PSOE, mælist með um 26% fylgi og Sumar með 6%.
Vox hlaut 33 af 350 þingsætum í kosningunum 2023. Núverandi fylgismælingar benda til þess að flokkurinn gæti fjölgað þingmönnum sínum verulega.
Samkvæmt umfjöllun Politico gætu PP og Vox saman myndað meirihlutastjórn ef úrslit kosninganna verða í samræmi við núverandi fylgismælingar og skiptingu þingsæta.
Slík stjórn myndi marka tímamót í spænskum stjórnmálum þar sem Vox yrði fyrsti flokkurinn lengst til hægri á stjórnmálasviðinu til að taka sæti í ríkisstjórn frá því einræði Franciscos Franco lauk árið 1975.
Vill setja Spánverja í forgang
Eitt helsta stefnumál Vox er svokallaður forgangur eigin þjóðar, sem felur í sér að spænskir ríkisborgarar eigi að njóta forgangs að opinberri þjónustu og félagslegum greiðslum umfram erlenda ríkisborgara.
Flokkurinn vill jafnframt herða innflytjendalöggjöfina, vísa ólöglegum innflytjendum úr landi og brottvísa erlendum ríkisborgurum sem gerast sekir um afbrot.
José Antonio Fúster, talsmaður Vox og þingmaður á héraðsþingi Madrídar, segir nauðsynlegt að breyta lögum sem flokkurinn telur ganga gegn hagsmunum Spánverja.
„Það er vel hægt að breyta lögum sem eru slæm fyrir Spánverja. Við verðum að afnema þau og setja ný lög sem tryggja að Spánverjar séu ekki aftastir í röðinni,“ sagði Fúster.
Hann lýsti kosningunum sem sérstaklega mikilvægum fyrir framtíð landsins.
„Þetta er síðasta vonin um að Spánn geti aftur orðið Spánn,“ sagði hann.
Innflytjendamál orðin helsta baráttumál flokksins
Vox var stofnaður árið 2013 af fyrrverandi félögum Þjóðarflokksins sem töldu hann ekki hafa tekið nægilega hart á sjálfstæðiskröfum Katalóníu.
Á síðustu árum hefur áhersla flokksins hins vegar færst í auknum mæli yfir á innflytjendamál.
Guillermo Fernández Vázquez, stjórnmálafræðingur við Carlos III-háskólann, segir innflytjendamál nú hafa áhrif á nær alla stefnumótun Vox.
Þegar flokkurinn fjalli um félagslegar greiðslur tengi hann þær innflytjendamálum og hið sama eigi við þegar rætt sé um efnahagsmál.
Vox hefur einnig tekið upp stefnu sem felur í sér víðtækari brottvísanir erlendra ríkisborgara, einkum þeirra sem dveljast ólöglega í landinu eða hafa gerst sekir um afbrot.
Þjóðarflokkurinn hefur sjálfur hert afstöðu sína í innflytjendamálum og meðal annars kallað eftir brottvísun erlendra afbrotamanna.
Vill breyta lögum um aðgang að félagslegri þjónustu
Vox og Þjóðarflokkurinn hafa þegar myndað samstarfsstjórnir í Andalúsíu, Aragón, Kastilíu og León og Extremadura.
Í stjórnarsáttmálum þeirra hefur Vox tryggt að ákvæði um forgang spænskra ríkisborgara séu tekin upp.
Framkvæmd slíkra ákvæða hefur þó verið takmörkuð vegna gildandi laga sem banna mismunun á grundvelli ríkisfangs við veitingu tiltekinnar opinberrar þjónustu og félagslegra réttinda.
Miguel González, blaðamaður hjá El País og höfundur bókar um Vox, segir að breyta þyrfti innflytjendalöggjöfinni til að framkvæma stefnu flokksins að fullu.
Vox vill því nýta mögulega aðild að ríkisstjórn til að knýja fram slíkar lagabreytingar.
Landbúnaður og innflytjendamál meðal ráðuneyta sem Vox gæti sóst eftir
Jorge Buxadé, þingmaður Vox á Evrópuþinginu, hefur áður sagt að flokkurinn myndi gera kröfu um ráðherrastóla í samræmi við fylgi sitt ef til stjórnarsamstarfs kæmi.
Miðað við núverandi fylgismælingar gæti Vox gert tilkall til um þriðjungs ráðherraembætta í hugsanlegri ríkisstjórn með Þjóðarflokknum.
Stjórnmálaskýrendur telja líklegt að flokkurinn myndi leggja áherslu á ráðuneyti sem fara með landbúnað, innanríkismál, innflytjendamál og iðnað.
Mennta- og menningarmál gætu einnig orðið mikilvæg fyrir Vox vegna andstöðu flokksins við ýmis verkefni á sviði jafnréttis- og samfélagsmála.
Fúster hefur þó ekki viljað tilgreina hvaða ráðuneyti flokkurinn muni krefjast og segir mikilvægara að tryggja framgang stefnumála en að semja fyrirfram um ráðherrastóla.
Vill draga úr regluverki ESB í landbúnaði
Vox vill einnig draga verulega úr regluverki sem flokkurinn telur íþyngja spænskum landbúnaði.
Þar beinist gagnrýnin sérstaklega að reglum Evrópusambandsins um heilbrigði plantna, varnarefni og öryggiskröfur í landbúnaðarframleiðslu.
Fúster viðurkennir að slíkar breytingar gætu leitt til árekstra við framkvæmdastjórn ESB.
Hann telur þó að vaxandi áhrif þjóðernisflokka í Evrópu geti aukið þrýsting á Brussel um að breyta regluverkinu.
Þjóðarflokkurinn hefur einnig gagnrýnt ákveðnar takmarkanir á notkun varnarefna en hefur almennt lagt meiri áherslu á að forðast átök við stofnanir Evrópusambandsins.
Ágreiningur gæti orðið um jafnréttismál
Vox hefur einnig beitt sér gegn opinberum fjárframlögum til ýmissa jafnréttisverkefna og verkefna sem tengjast réttindum hinsegin fólks.
Í sveitarstjórnum þar sem flokkurinn hefur haft áhrif hefur hann meðal annars beitt sér fyrir niðurskurði á slíkum fjárveitingum.
González telur að flokkurinn gæti reynt að innleiða sambærilegar breytingar á landsvísu með því að tengja þær við einföldun stjórnsýslu og niðurskurð ríkisútgjalda.
Fúster segir Vox hins vegar leggja áherslu á jafnan rétt spænskra ríkisborgara og hafnar því að ákveðnir hópar eigi að njóta sérstakra forréttinda.
Samstarf við Þjóðarflokkinn gæti orðið erfitt
Þótt Vox og Þjóðarflokkurinn eigi sameiginlega hagsmuni af stjórnarskiptum er verulegur ágreiningur milli flokkanna um ýmis stefnumál.
Fernández Vázquez telur að samstarfið gæti orðið stormasamt og að Vox muni reyna að sýna kjósendum sínum að flokkurinn sé tilbúinn að ganga lengra en Þjóðarflokkurinn í umdeildum málum.
Fúster viðurkennir að stjórnarsamstarf geti orðið erfitt þar sem flokkarnir hafi ólíka sýn á ýmis málefni.
Hann segir Vox þó ekki ætla að ganga til viðræðna með það að markmiði að gefa eftir helstu stefnumál sín.
„Við erum ekki tilbúnir að gefa eftir. Við erum tilbúnir í hreinskilnar, opnar og skynsamlegar samningaviðræður,“ sagði hann.
Fyrsta markmið flokksins er þó að koma ríkisstjórn sósíalista frá völdum í kosningunum 29. nóvember. Að þeim loknum mun ráðast hvort Vox fær tækifæri til að koma stefnumálum sínum í framkvæmd með þátttöku í ríkisstjórn.