Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Breka Karlsson, formann Neytendasamtakanna og Hildi Ýr Viðarsdóttur lektor við lagadeild Háskóla Íslands og formann Húseigendafélagsins í þættinum Skipulagsmálunum í dag, um galla í nýbyggingum og réttarstöðu fasteignakaupenda. Í rannsókn sem náði til 100 fjölbýlishúsa með rúmlega 3.000 íbúðum reyndust aðeins 8 hús án galla. Breki sagði niðurstöðurnar ríma við reynslu Neytendasamtakanna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Gallar fundust í 92 af 100 húsum
Hjördís rifjaði upp rannsókn sem Stefán Hrafn Jónsson, prófessor í félagsfræði, Ævar Harðarson arkitekt og fleiri komu að. Neytendasamtökin tóku einnig þátt í rannsókninni við gagnaöflun og úrvinnslu.
Rannsóknin náði til 100 fjölbýlishúsa með samtals rúmlega 3.000 íbúðum sem byggð voru árin 2014, 2018 og 2022. Aðeins í 8 húsum fundust engir gallar. Hjördís lýsti niðurstöðunni sem mjög alvarlegri og Breki sagði reynslu Neytendasamtakanna vera mjög svipaða.
Ekki allir gallar jafn alvarlegir
Hildur sagði byggingu heils húss gríðarlega flókið verkefni þar sem fjöldi atriða þarf að ganga upp samtímis. Það gerist því oft að eitthvað sé ekki fullklárað við afhendingu.
Hún sagði sína reynslu úr lögmennsku, að verktakar hefðu oft verið tilbúnir að koma aftur og laga það sem upp á vantaði. Stundum hefði þó þurft að fá lögmann að málinu áður en eitthvað gerðist.
Gallarnir gátu verið tiltölulega einfaldir svo sem ómálaður stigagangur, ókláraðir veggir eða eldvarnarhurð sem vantaði. Langflest slík mál hefðu leystst.
Um 1 af hverjum 10 málum fyrir dóm
Hildur áætlaði út frá eigin reynslu að um 1 af hverjum 10 gallamálum sem hún hefði komið að hefði endað fyrir dómi. Hin hefðu verið leyst með viðgerðum, samkomulagi, matsgerð eða afslætti.
Hún tók skýrt fram að þetta væri ekki niðurstaða vísindalegrar rannsóknar heldur hennar eigin reynsla af málunum.
Breki sagði þetta ríma við rannsóknina þar sem flestir verktakar hefðu komið að og lagfært það sem upp á vantaði.
Alvarlegustu málin geta hlaupið á tugum milljóna
Vandinn verður hins vegar allt annar þegar um raunverulega og umfangsmikla byggingargalla er að ræða.
Breki sagði gallamálum í grófum dráttum mega skipta í tvennt. Annars vegar væru atriði sem hefðu gleymst eða ekki verið kláruð samkvæmt verklýsingu. Hins vegar væru mál þar sem raunverulegur ágreiningur væri um alvarlega galla.
Slík mál gætu varðað 20 milljónir, 100 milljónir eða jafnvel hærri fjárhæðir og væru meðal erfiðustu mála sem einstaklingar þyrftu að glíma við.
5 ára tímabil talið of stutt
Í rannsókninni var einnig bent á að 5 ára ábyrgðartími vegna nýbygginga væri of stuttur.
Breki sagði Neytendasamtökin ekki tala fyrir hönd rannsóknarhópsins sjálfs en reynsla samtakanna væri sú sama. 5 ár væru of skammur tími þegar kæmi að göllum sem gætu komið í ljós löngu eftir afhendingu fasteignar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.