Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Hildigunni Sverrisdóttur, arkitekt og fyrrverandi deildarforseta í arkitektúr við Listaháskóla Íslands, og Guðmund Inga Þóroddsson, formann Afstöðu, réttindafélags fanga, í þættinum Skipulagsmál á Útvarpi Sögu í dag, um aðgengi fanga að ADHD-lyfjum og nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Guðmundur greindi frá því að lyfin hefðu lengi verið á bannlista í fangelsum þrátt fyrir að stór hluti fanga væri með ADHD. Reglunum hefði loks verið breytt eftir fund með þáverandi landlækni. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Lyfjabann torveldaði föngum nám og vinnu
Guðmundur sagði að allt að 80% fanga væru með ADHD samkvæmt þeim upplýsingum sem hann vísaði til. Þrátt fyrir það hefðu ADHD-lyf um árabil verið á bannlista í fangelsum vegna misnotkunar og sölu lyfjanna innan veggja þeirra.
Hann gagnrýndi að í stað þess að finna leiðir til að koma í veg fyrir misnotkun hefði verið ákveðið að banna lyfin. Það hefði bitnað á föngum sem þyrftu á meðferðinni að halda til að geta einbeitt sér að námi, vinnu og öðrum daglegum verkefnum.
Fundur með landlækni leiddi til breytinga
Guðmundur rifjaði upp fund sem hann átti ásamt Páli Winkel, þáverandi fangelsismálastjóra, með Ölmu Möller sem gegndi þá embætti landlæknis.
Þar hefðu þeir gert grein fyrir afleiðingum lyfjabannsins og þeirri stöðu sem fangar með ADHD stæðu frammi fyrir. Að hans sögn hefði Alma í kjölfarið óskað eftir því að upplýsingum um bannið yrði breytt og lyfin tekin af bannlista.
Guðmundur sagði breytinguna hafa skipt verulegu máli og gagnrýndi hversu lengi þurfti að berjast fyrir henni.
Skólakerfið nær ekki til allra barna
Hildigunnur beindi umræðunni að því hvernig skólakerfið mætti þörfum barna með ólíka námsgetu. Hún gagnrýndi að of mikil áhersla væri lögð á bóklega færni og börn með ADHD, einhverfu eða lesblindu fengju oft þau skilaboð að hæfileikar þeirra féllu ekki að kröfum kerfisins.
Hún sagði slík reynsla geta grafið undan sjálfsmynd barna, sérstaklega þeirra sem byggju jafnframt við erfiðar félagslegar aðstæður.
Hjördís tók undir mikilvægi þess að námsumhverfið tæki mið af mismunandi þörfum barna og að stuðningur væri veittur áður en vandinn yrði meiri.
Meðferð og menntun þurfa að fara saman
Guðmundur sagði að margir fangar ættu erfitt með hefðbundið bóklegt nám en gætu verið mjög færir í verklegum verkefnum. Því þyrfti bæði að tryggja viðeigandi heilbrigðisþjónustu og bjóða fjölbreyttari möguleika til náms og starfsþjálfunar.
Hann taldi nauðsynlegt að fangelsiskerfið tæki mið af því að einstaklingar hefðu mismunandi styrkleika og þyrftu ólíkan stuðning.
Hildigunnur lagði jafnframt áherslu á að félagsleg staða og skortur á aðstoð í æsku gætu haft langvarandi afleiðingar. Að hennar mati þyrfti samfélagið að bregðast fyrr við í stað þess að láta vandann fylgja fólki inn í fullorðinsárin.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.