Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðlaug Þór Þórðarson, þingmann Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi utanríkisráðherra í síðdegisútvarpinu í dag, um stöðu aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu. Guðlaugur sagði að samkvæmt upplýsingum sem rannsókna- og upplýsingaþjónusta Alþingis aflaði fyrir hann, væri Ísland ekki umsóknarríki hjá Evrópusambandinu. Hann sagði það kalla á skýringar þar sem þjóðaratkvæðagreiðslan hefði verið sett af stað á þeirri forsendu að umsóknin frá 2009 væri enn í gildi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ísland ekki á lista yfir umsóknarríki
Guðlaugur sagði sig hafa fengið rannsókna- og upplýsingaþjónustu Alþingis til að kanna hjá Evrópusambandinu hvaða ríki væru með gilda umsókn. Samkvæmt þeim upplýsingum væri Ísland ekki eitt þeirra. Hann sagði þetta koma sér mjög á óvart í ljósi þess að forsætisráðherra og utanríkisráðherra hefðu farið af stað með þjóðaratkvæðagreiðslu á þeirri forsendu að Ísland væri umsóknarríki og taka ætti afstöðu til þess hvort halda skyldi viðræðum áfram.
Guðlaugur sagðist hafa verið utanríkisráðherra í þremur ríkisstjórnum og átt mikil samskipti við Evrópusambandið án þess að nokkru sinni hefði verið komið fram við Ísland sem umsóknarríki eða slíkt tekið upp við hann.
IPA-styrkirnir hættu þegar viðræðunum var slitið
Guðlaugur benti á að ef þingsályktunin sem umsóknin byggðist á væri enn virk ætti samningurinn um IPA-aðlögunarstyrki einnig að vera í gildi.
Þegar Gunnar Bragi Sveinsson sleit viðræðunum hætti Evrópusambandið að greiða Íslandi aðlögunarstyrkina á þeirri forsendu að Ísland væri ekki lengur að sækjast eftir aðild.
Arnþrúður spurði hvort það staðfesti að Evrópusambandið hefði tekið til greina efni bréfs Gunnars Braga þegar hann dró umsóknina til baka og IPA ferlið stöðvað?
Guðlaugur sagði það blasa við að Evrópusambandið hefði litið svo á að umsókn Íslands um fulla aðild að Evrópusambandinu hefði verið tekin til greina og samþykkt.
Hann nefndi Tyrkland til samanburðar og sagði landið enn skilgreint sem umsóknarríki og fá aðlögunarstyrki þótt aðildarferlið þar væri í raun í dauðadái.
Hann sagði því mjög einkennilegt ef Ísland ætti að teljast umsóknarríki þótt landið væri hvorki á listum ESB yfir slík ríki né fengi IPA-styrki.
Arnþrúður spurði hvort um blekkingu væri að ræða
Arnþrúður rifjaði upp að Ursula von der Leyen, hefði komið til Íslands á síðasta ári og sagt í viðtali við RÚV að umsóknin frá 2009 væri enn gild. Sú fullyrðing hefði síðan verið notuð til að byggja undir þá afstöðu að Ísland gæti haldið áfram þar sem frá var horfið. Þjóðaratkvæðagreiðslan hefði verið látin fara fram á þeirri forsendu að umsóknin væri enn gild enda orðalag spurningarinnar með skírskotun til “að hefja aðildarviðræður á ný” .
Fólk hefði verið kallað í kjörklefann á þeirri forsendu og Landskjörstjórn þurft að gefa út upplýsingar um hvernig ferlið skyldi túlkað. Arnþrúður spurði Guðlaug beint hvort þarna gæti verið um blekkingu að ræða.
Guðlaugur sagði það mjög alvarlegt ef ekki lægi skýrt fyrir hvað stjórnvöld teldu stöðuna vera og hver veruleikinn væri.
Telur utanríkisráðherra hafa unnið að breyttri túlkun
Guðlaugur sagði fjölmarga fundi utanríkisráðherra með ráðherrum ESB-ríkja og framkvæmdastjórn sambandsins hafa verið skráða og þjóðaratkvæðagreiðslan hefði verið rædd á þeim.
Hann taldi augljóst að utanríkisráðherra hefði unnið að því að fá fram þá túlkun Evrópusambandsins að umsókn Íslands væri enn gild. Guðlaugur sagði það mikla breytingu frá þeirri stöðu sem ríkt hefði í tíð fyrri ríkisstjórna.
Hann sagðist hafa verið í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar árið 2017 og þá hefði aldrei komið upp í umræðu að gild aðildarumsókn Íslands lægi hjá Evrópusambandinu.
Guðlaugur sagði því ekki standast þegar því væri haldið fram að staðan væri óbreytt frá fyrri ríkisstjórnum.
„Alþingi hefur ekki verið flutt inn í RÚV“
Arnþrúður sagði umræðuna um stöðu umsóknarinnar og IPA-styrkina vera mjög sterka vísbendingu um hvernig málið hefði verið skilið og taldi Alþingi verða að kalla eftir skýrum svörum.
Hún spurði jafnframt hvort ráðherrar þyrftu ekki að axla ábyrgð ef þjóðaratkvæðagreiðsla hefði verið sett af stað á villandi forsendum. Arnþrúður vísaði sérstaklega til ráðherraábyrgðar samkvæmt lögum ef sú staða væri uppi að umsóknin hefði í raun ekki verið í gildi þegar kosningin fór fram.
Hún gagnrýndi að ummæli Ursulu von der Leyen, í viðtali við RÚV hafi ráðið lagalegri stöðu umsóknarinnar og sagði mjög einkennilegt ef slíkt viðtal gerði umsóknina gilda þótt Ursula von der Leyen, hefði sagt það. Alþingi hefði ekki verið flutt inn í RÚV.
Upplýsingarnar sendar til utanríkismálanefndar
Guðlaugur sagði sig hafa sent upplýsingarnar frá rannsókna- og upplýsingaþjónustu Alþingis áfram til utanríkismálanefndar og hvatt nefndina til að taka málið fyrir.
Hann sagði nauðsynlegt að fá skýrt fram hver staða umsóknarinnar hefði raunverulega verið þegar þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram og hvernig það samræmdist þeim upplýsingum sem stjórnvöld hefðu lagt til grundvallar kosningunni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.