Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu um hvað fælist í því að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið að nýju. Jón sagði viðræðurnar fara fram á forsendum ESB og Ísland þyrfti að samþykkja regluverk sambandsins en ekki aðeins kanna hvað stæði til boða eins og margir halda. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Reglur ESB ráða ferðinni
Arnþrúður rifjaði upp að í umsóknarferlinu frá 2009 hefði verið talað um að þjóðin ætti að fá að „kíkja í pakkann“. Með því hefði verið gefið til kynna að hægt væri að ljúka viðræðunum, skoða niðurstöðuna og ákveða síðan hvort aðild hentaði Íslandi.
Aðspurður um þessa framsetningu sagði Jón það liggja skýrt fyrir af hálfu Evrópusambandsins að umsóknarríki sæki um á forsendum Evrópusambandsins. Ísland þyrfti að taka upp og samþykkja regluverk þess í þeim málaflokkum sem aðildin næði til.
Jón sagði ekki um hefðbundnar viðræður jafnstæðra aðila að ræða. Ferlið snerist fyrst og fremst um hvernig og á hvaða tíma Ísland innleiddi reglur ESB. Þótt Íslendingar fengju sæti við borðið yrðu áhrif landsins takmörkuð innan ríkjasambands sem teldi hundruð milljóna íbúa og Ísland fengi mjög lítil áhrif.
Fögur orð um undanþágur hafa ekkert gildi
Arnþrúður spurði Jón um þær umræður sem hafa verið um undanþágur í mögulegum aðildarviðræðum. Hann svaraði því til að ef Ísland þyrfti fjölmargar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins væri eðlilegt að spyrja hvers vegna sótt væri um aðild.
Jón sagði lítið hægt að byggja á óformlegum yfirlýsingum eða hlýlegum orðum á fundum. Fyrirheit um undanþágur og sérlausnir hefðu ekkert gildi nema þau lægju fyrir skriflega og væru samþykkt af þeim sem gætu skuldbundið sambandið.
Franskur sjávarútvegsráðherra varaði Ísland við umsókn um aðild
Hann rifjaði upp ferð til Frakklands þegar hann var sjávarútvegsráðherra árið 2009 þar sem hann hitti franskan ráðamann sem fór með sjávarútvegsmál. Sá hefði varað Ísland við að sækja um aðild og sagt landið hafa sterkari stöðu í sjávarútvegsmálum sem sjálfstæður samningsaðili utan ESB.
Jón sagði viðvörunina hafa verið skýra. Eftir inngöngu hefði Ísland lítið vægi við ákvarðanatöku um sjávarútveg og takmarkað svigrúm til að móta eigin stefnu.
Nei lokar ekki samskiptum
Jón sagði atkvæði gegn áframhaldandi viðræðum ekki loka á samskipti Íslands við Evrópusambandið eða einstök aðildarríki þess á grundvelli EES-samningsins. Ísland gæti áfram gert samninga við önnur ríki og alþjóðleg samtök á sjálfstæðum forsendum.
Aðspurður um valkostina sagði hann hægt að semja sérstaklega um einstaka málaflokka í stað þess að gera einn víðtækan aðildarsamning. Þá gæti Ísland tekið afstöðu til hvers máls fyrir sig án þess að þurfa að innleiða regluverk Evrópusambandsins í heild.
Jón sagði sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar ekki ráðast af því hversu margar reglugerðir ESB Ísland hefði þegar innleitt vegna EES-samningsins. Meginmálið væri hver hefði lokaákvörðunarvald í grundvallarmálum þjóðarinnar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.