Pétur Gunnlaugsson ræddi við Pál Vilhjálmsson, bloggara og blaðamann í síðdegisútvarpinu um hvað fælist í aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið. Páll hafnaði því að viðræðurnar væru aðeins óskuldbindandi leið til að kanna hvað Íslandi stæði til boða og sagði þær fela í sér breytingar á lögum, stofnunum og stjórnsýslu til samræmis við regluverk sambandsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ekki aðeins verið að „kíkja í pakkann“
Stuðningsmenn aðildarviðræðna hefðu að sögn Páls lýst ferlinu þannig að Íslendingar gætu kannað hvað væri í boði án þess að skuldbinda sig. Sú lýsing samræmdist ekki því hvernig aðildarferli ESB væri framkvæmt.
Aðildarviðræður færu fram í 35 köflum sem næðu yfir ólíka þætti löggjafar og stjórnsýslu. Þegar kafli væri opnaður bæri Evrópusambandið saman íslensk lög og reglur við regluverk sambandsins. Í framhaldinu kæmi fram hvaða lögum þyrfti að breyta, hvaða reglur þyrfti að taka upp og hvaða breytingar þyrfti að gera á stofnunum.
Köflunum yrði ekki lokað fyrr en umsóknarríkið hefði sýnt fram á að nauðsynleg aðlögun hefði farið fram. Ísland yrði því komið langt í innleiðingu regluverks ESB áður en síðasta kaflanum yrði lokað og endanlegur samningur lægi fyrir.
Páll benti á að ekki væri um venjulegar samningaviðræður að ræða þar sem tveir jafnstæðir aðilar semdu frá grunni. Meginhluti ferlisins snerist um hvort Ísland gæti tekið upp og framfylgt þeim reglum sem þegar giltu innan sambandsins.
Loforð um 2 kosningar gæti reynst erfitt að efna
Stjórnvöld hefðu boðað að þjóðin fengi fyrst að greiða atkvæði um hvort taka ætti viðræðurnar upp að nýju og síðar um aðildarsamning ef hann næðist.
Sagði Páll að þá gæti skapast ágreiningur um hvort stjórnvöld mættu hefja breytingar á íslenskum lögum og stjórnsýslu áður en síðari atkvæðagreiðslan færi fram. Ef engar breytingar mætti gera fyrr en aðildarsamningur hefði verið samþykktur gæti reynst erfitt að ljúka samningsköflunum. Yrðu breytingarnar hins vegar gerðar samhliða viðræðunum væri Ísland þegar farið að laga sig að ESB áður en þjóðin tæki endanlega afstöðu.
Þetta gæti orðið veruleg áskorun fyrir ríkisstjórnina. Þeir stjórnarliðar sem vildu halda viðræðunum áfram þyrftu að útskýra hvenær aðlögunin hæfist og hversu langt hún mætti ganga áður en aðildarsamningur yrði lagður fyrir þjóðina.
Aðild kallar á stjórnarskrárbreytingar
Ræddu þeir að aðild Íslands að ESB gæti ekki orðið að veruleika án breytinga á stjórnarskránni vegna þess ríkisvalds sem yrði framselt til stofnana sambandsins. Eitt Alþingi þyrfti að samþykkja breytingarnar og síðan yrði að rjúfa þing og boða til kosninga áður en nýtt þing staðfesti þær.
Sumir telja að stjórnarkrárbreyting sé óþörf
Páll taldi þó mögulegt að einhverjir myndu færa rök fyrir því að stjórnarskrárbreyting væri óþörf. Þá yrði vísað til þess að Ísland hefði þegar framselt vald til alþjóðlegra stofnana vegna aðildarinnar að Evrópska efnahagssvæðinu.
Slík leið yrði að hans mati mjög umdeild. Aðild að ESB fæli í sér umfangsmeira framsal valds en EES-samningurinn og því væri líklegt að stjórnarskrármálið yrði stór þáttur í aðildarferlinu.
Kjósendur þyrftu því að vita fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna að já fæli ekki aðeins í sér frekari samtöl við ESB. Niðurstaðan myndi setja af stað langt ferli við aðlögun íslensks samfélags og stjórnskipunar að regluverki sambandsins.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.