Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Dr. Sigrúnu Sigurðardóttur, prófessor við Háskólann á Akureyri, hjúkrunarfræðing og fyrrverandi lögreglumann í síðdegisútvarpinu um tengsl áfalla, eineltis og langvarandi heilsufarsvanda. Í viðtalinu sagði Sigrún að margir bæru með sér óunna reynslu úr æsku sem gætu haft áhrif á bæði andlega og líkamlega heilsu, langt fram á fullorðinsár. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Einelti og vanræksla skilja eftir djúp spor
Sigrún sagði að áföll þyrftu ekki alltaf að tengjast stórum eða sýnilegum atburðum. Einelti, tilfinningaleg vanræksla og útilokun gætu haft mjög djúp áhrif á einstaklinga þó umhverfið liti ekki endilega á slíkt sem stór áföll. Hún rifjaði upp þegar hún var barn hefði hugtakið einelti varla verið notað þó hegðunin væri til staðar. Fólk hefði oft ekki átt orð yfir reynslu sína og því síður leitað sér hjálpar. Að hennar mati bæru margir fullorðnir enn afleiðingar slíkrar reynslu án þess að hafa unnið úr henni.
Sigrún nefndi einnig umræðuna um vistheimili barna og rannsóknir á vanrækslu barna á Íslandi. Hún sagði að jafnvel þegar ekki hefði verið um líkamlegt ofbeldi að ræða gæti skortur á öryggi, stuðningi og tilfinningalegri umönnun haft alvarleg áhrif á þroska og líðan barna.
Tengsl áfalla og líkamlegra veikinda
Í viðtalinu sagði Sigrún að rannsóknir sýndu sterk tengsl milli langvarandi streitu og líkamlegra sjúkdóma. Hún sagði að áföll sem ekki væru unnin úr, gætu haldið taugakerfi fólks í stöðugu viðbragðsstigi sem hefði áhrif á ónæmiskerfið. Hún nefndi að slíkt gæti tengst langvinnum verkjum, hjarta- og æðasjúkdómum og ýmsum öðrum heilsufarsvandamálum. Þá gætu áföll einnig haft áhrif á svefn, kvíða, depurð og félagslega einangrun.
Sigrún sagði að heilbrigðiskerfið þyrfti í auknum mæli að vinna út frá áfallamiðaðri nálgun þar sem horft væri til reynslu fólks en ekki eingöngu einkenna þess.
Áhrif á ungt fólk og skólakerfið
Sigrún sagði að margir þeir sem færu út í neyslu eða sjálfsskaðandi hegðun ættu að baki erfiða reynslu eða áfallasögu. Hún sagði mikilvægt að skólakerfið og heilbrigðisþjónustan gripu fyrr inn í og spyrðu markvisst um líðan og reynslu barna. Að hennar mati gegna kennarar og starfsfólk skóla lykilhlutverki þar sem sum börn búi við erfiðar heimilisaðstæður og upplifi skólann sem sinn eina örugga stað.
Hún sagði einnig að samfélagið þyrfti að hætta að gera lítið úr reynslu barna með því að tala um „minniháttar“ áföll. Það sem væri smávægilegt fyrir einn gæti verið djúpstætt fyrir annan.
Þörf á auknum úrræðum
Í viðtalinu sagði Sigrún að heilsugæslan væri oft fyrsti viðkomustaður fólks sem leitaði sér hjálpar vegna andlegrar vanlíðanar. Hún sagði þó víða skorta fjármagn og aðgengi að geðteymum og úrræðum. Hún taldi mikilvægt að stjórnvöld styrktu geðheilbrigðisþjónustu, bæði innan heilbrigðiskerfisins og í skólum landsins. Þá þyrfti að auka fræðslu um áföll og áhrif þeirra á líðan og hegðun fólks.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.