Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði við Háskóla Íslands, í síðdegisútvarpinu, um áform Evrópusambandsins um að banna olíu- og gasvinnslu á norðurslóðum. Arnþrúður sagði afskipti ESB af nýtingu norskra auðlinda sýna hvers vegna sambandið hefði lagt svo mikla áherslu á að fá Ísland inn. Þar væri að sjá hvernig ESB vildi geta haft áhrif á nýtingu auðlinda ríkja og sama hefði átt við um auðlindir Íslands. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Norðmenn segja nei við afskiptum af auðlindunum
Noregur hefur mótmælt áformum Evrópusambandsins um að banna olíu- og gasvinnslu á norðurslóðum. Þar eru miklir hagsmunir í húfi fyrir Norðmenn og Terje Aasland, orkumálaráðherra Noregs, hefur tekið af skarið um að landið ráði sjálft yfir eigin auðlindum.
Arnþrúður dró beina línu frá deilunni yfir til Íslands. Þegar Evrópusambandið telur sig geta sett skorður við því hvernig Norðmenn nýta eigin olíu- og gasauðlindir sjáist jafnframt hvað hefði verið í húfi fyrir Ísland við inngöngu í sambandið.
Ísland ræður yfir miklum orkuauðlindum og öðrum verðmætum náttúruauðlindum. Með aðild að ESB hefði sambandið fengið mun meiri áhrif á þau svið og reglur sambandsins hefðu orðið hluti af því umhverfi sem réði nýtingu þeirra.
ESB vildi áður fá meira af norskri gasframleiðslu
Haraldur vakti athygli á mótsögninni í afstöðu Evrópusambandsins. Eftir að aðgangur að rússnesku gasi minnkaði þrýsti ESB mjög á Norðmenn að auka framleiðslu og selja sambandinu meira gas.
Nú eru hins vegar uppi áform um að banna vinnslu olíu og gass á norðurslóðum.
Norðmenn eru því fyrst hvattir til að auka nýtingu auðlindanna þegar Evrópusambandið þarf á orkunni að halda en síðan standa þeir frammi fyrir því að sambandið vilji setja skorður við sömu vinnslu.
Þessi afskipti koma illa við marga Norðmenn enda snýst málið um stóran hluta af efnahagslegum undirstöðum landsins.
Ísland og Noregur standa utan Evrópusambandsins
Noregur er ekki í Evrópusambandinu en tengist því náið í gegnum EES-samninginn, rétt eins og Ísland. Þrátt fyrir það kemur ESB fram með áform sem snerta beina nýtingu norskra náttúruauðlinda.
Þarna verður norska dæmið sérstaklega mikilvægt fyrir Ísland. Ef Evrópusambandið gengur svona langt gagnvart Noregi, sem stendur utan þess, má sjá hversu miklu víðtækari áhrif sambandið hefði fengið á Íslandi með fullri aðild.
Þetta fellur jafnframt að þeirri þróun sem rædd var fyrr í þættinum, þar sem EES-samningurinn hefur smám saman náð inn á fleiri svið en lagt var upp með í upphafi, meðal annars orkumál.
Auðlindirnar hluti af stærri hagsmunum
Umræðan um inngöngu Íslands í Evrópusambandið snýst því ekki aðeins um aðgang að mörkuðum, sæti við borðið eða stjórnmálaleg tengsl.
Íslenskar auðlindir eru einnig stór hluti af hagsmununum. Norska deilan sýnir hvernig Evrópusambandið vill geta mótað reglur um nýtingu auðlinda og takmarkað hana þegar stefna Evrópusambandsins kallar á það.
Þar liggur því ein skýringin á því hvers vegna Evrópusambandið hafði svo mikinn áhuga á að fá Ísland inn í sambandið.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.