Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (AGS) telur að íslensk stjórnvöld eigi að halda áfram aðhaldi í ríkisfjármálum á næstu árum til að styðja við hjöðnun verðbólgu, styrkja stöðu ríkissjóðs og auka viðnámsþrótt hagkerfisins gagnvart áföllum. Þetta kemur fram í nýrri úttekt sjóðsins á íslensku efnahagslífi. Samkvæmt mati AGS er ríkisfjármálastefna ársins 2026 hæfilega aðhaldssöm.
Mikilvægt að ná jafnvægi í ríkisfjármálum
Sendinefnd AGS segir mikilvægt að stjórnvöld fylgi eftir markmiðum fjármálaáætlunar um að ná jafnvægi í ríkisfjármálum árið 2027 og afgangi á rekstri hins opinbera í kjölfarið. Slíkt myndi stuðla að áframhaldandi lækkun skulda ríkisins og skapa aukið svigrúm til að bregðast við efnahagsáföllum í framtíðinni.
Í úttektinni er bent á að skuldir hins opinbera séu enn hærri en víða annars staðar á Norðurlöndum og að íslenskt hagkerfi sé viðkvæmt fyrir ytri áföllum. Af þeim sökum sé mikilvægt að byggja upp sterkari stöðu ríkissjóðs á meðan hagkerfið sé að ná jafnvægi eftir verðbólguskot undanfarinna ára.
Telur svigrúm til frekari tekjuöflunar
AGS bendir jafnframt á að ef frekari aðgerða reynist þörf geti stjórnvöld skoðað breytingar á skattkerfinu. Þar nefnir sjóðurinn meðal annars hækkun lægra virðisaukaskattsþrepsins eða þrengingu á þeim vörum og þjónustu sem falla undir það þrep.
Einnig er nefnt að mögulegt sé að auka skattlagningu húsnæðis með breytingum á reglum um söluhagnað íbúðarhúsnæðis og fasteignaskatta á óbyggðu landi.
Kallar eftir hagræðingu hjá hinu opinbera
Auk aukinnar tekjuöflunar telur AGS að svigrúm sé til frekari hagræðingar í rekstri hins opinbera. Þar er meðal annars vísað til möguleika á að bæta árangur í menntakerfinu án aukinna útgjalda, endurskoða útgjöld til tómstunda- og afþreyingarstarfsemi og halda aftur af vexti launakostnaðar hjá hinu opinbera.
Sjóðurinn telur að slíkar aðgerðir gætu bæði styrkt ríkisfjármálin og stutt við hagvöxt til lengri tíma.
Fjárfestingar í innviðum áfram nauðsynlegar
Þrátt fyrir áherslu á aðhald segir AGS að mikilvægt sé að stjórnvöld haldi áfram fjárfestingum í innviðum. Sérstaklega sé þörf á uppbyggingu í orku- og samgöngukerfum til að draga úr flöskuhálsum í hagkerfinu og styðja við fjölbreyttara atvinnulíf.
Í því samhengi telur sjóðurinn að aukin samvinna hins opinbera og einkaaðila geti hjálpað til við að hraða nauðsynlegum framkvæmdum án þess að veikja markmið um sjálfbær ríkisfjármál.