Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Magnús Skúlason, arkitekt og fyrrverandi framkvæmdastjóra Húsafriðunarnefndar og Pétur H. Ármannsson arkitekt, rithöfund og sviðsstjóra húsverndarmála hjá Minjastofnun í þætti sínum um skipulagsmál, um þöggun í umræðu um skipulags- og byggingarmál. Pétur sagði arkitekta fara mjög varlega í opinbera gagnrýni þar sem þeir gætu misst verkefni frá fasteignafyrirtækjum eða sveitarfélögum. Hann sagðist þekkja mörg dæmi um slíkt og taldi mikla fjárhagslega hagsmuni í byggingariðnaði hamla opinni faglegri umræðu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Miklir hagsmunir draga úr opinberri gagnrýni
Hjördís tók upp þá umræðu að fagfólk sem hefði mikla þekkingu á skipulagsmálum veigraði sér við að gagnrýna ákvarðanir opinberlega. Hún spurði Magnús og Pétur hvort þeir könnuðust við að arkitektar og aðrir sérfræðingar yrðu fyrir þöggun.
Pétur sagði opinbera gagnrýni á skipulag og byggingarlist hafa verið mun fyrirferðarminni hér á landi en víða í öðrum löndum. Að hans mati væri ein skýringin hversu miklir fjárhagslegir hagsmunir væru bundnir við byggingarréttindi og fasteignaþróun.
Arkitektastofur þyrftu stöðugt að afla verkefna til að standa undir rekstri og starfsfólki. Það gerði þær viðkvæmar fyrir viðbrögðum stórra verkkaupa og sveitarfélaga.
Geta einfaldlega hætt að fá verkefni
Þegar Hjördís spurði hvort afleiðingarnar gætu verið þær að arkitektar misstu vinnu kom fram að þeir gætu verið settir til hliðar og hætt að fá verkefni.
Pétur sagðist þekkja mörg dæmi um slíkt og taldi þetta raunverulegt vandamál. Bæði fasteignafyrirtæki og sveitarstjórnir gætu verið viðkvæm fyrir gagnrýni og reynslan hefði kennt fagfólki að opinber afstaða gæti haft afleiðingar fyrir verkefnastöðu þess.
Hann rifjaði upp að þetta hefði meðal annars komið til umræðu innan Arkitektafélagsins þar sem menn hefðu rætt hversu erfitt væri að fá fólk til að stíga fram og gagnrýna skipulagsákvarðanir þegar svo miklir hagsmunir væru í húfi.
Áhrifin ná til ungra arkitekta
Magnús tók undir áhyggjurnar og beindi sjónum sérstaklega að yngri arkitektum. Hann taldi tengsl byggingariðnaðarins við menntun arkitekta geta haft áhrif á hversu frjálsir nemendur og nýútskrifaðir arkitektar teldu sig vera til að gagnrýna þróunina.
Hann taldi hættu á að fólk veigraði sér við að tjá skoðanir sem gætu síðar haft áhrif á atvinnumöguleika þess. Vandinn væri því ekki aðeins bundinn við starfandi arkitektastofur heldur gæti óttinn við að missa verkefni haft áhrif á faglega umræðu strax í upphafi starfsferils.
Þöggunin á sér eldri fordæmi
Pétur sagði áhrif hagsmuna og tengsla á verkefnaúthlutun ekki nýtt fyrirbæri. Hann nefndi arkitektinn Sigvalda Thordarson sem sögulegt dæmi og sagði pólitískar skoðanir hans hafa haft veruleg áhrif á hvaða opinberu verkefni hann fékk.
Hjördís velti upp hvernig hægt væri að bæta skipulagsmál ef sérfræðingarnir sem hefðu menntun, reynslu og þekkingu til að gagnrýna þróunina treystu sér ekki til að taka þátt í umræðunni.
Pétur og Magnús töldu mikilvægt að skapa svigrúm fyrir opna faglega gagnrýni. Ákvarðanir í skipulagsmálum mótuðu umhverfi fólks til áratuga og því væri sérstaklega mikilvægt að þeir sem hefðu sérþekkingu á málaflokknum gætu tjáð sig án þess að óttast að það bitnaði á atvinnu þeirra.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.