Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Arnór Sigurjónsson, hernaðarsérfræðing og fyrrverandi starfsmann í varnarmáladeild utanríkisráðuneytisins í síðdegisútvarpinu í dag,um afstöðu Bandaríkjanna til Grænlands og hvaða áhrif hún gæti haft á Ísland. Arnór sagði íslensk stjórnvöld geta staðið frammi fyrir mjög erfiðri ákvörðun ef Bandaríkin vildu nýta Keflavíkurflugvöll eða aðra aðstöðu hér á landi til að ná yfirráðum á Grænlandi gegn vilja Grænlendinga og Dana. Aðgangur Bandaríkjanna að íslenskum mannvirkjum sé háður samþykki íslenskra stjórnvalda og skuli þjóna vörnum Íslands, Bandaríkjanna og NATO. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Staða Íslands yrði erfið
Arnór sagði afstöðu bandarískra stjórnvalda til Grænlands hafa breytt öryggisumhverfi Íslands. Yfirlýsingar um að Bandaríkin þyrftu að ná yfirráðum á eyjunni og valdbeiting væri ekki útilokuð hefðu vakið áhyggjur í Danmörku og á Grænlandi. Dönsk stjórnvöld hefðu því sent nokkur hundruð hermenn til Grænlands.
Arnþrúður benti á að liðið hefði verið fámennt og í raun nokkrir aðilar og hundasleði. Arnór tók undir það en sagði mögulegan tilgang hafa verið að gera Bandaríkjunum erfiðara að beita valdi. Árásaraðili þyrfti þá að taka afstöðu til þess hvernig fara ætti með danska hermenn á svæðinu.
Ef Bandaríkin reyndu að ná Grænlandi undir sig gegn vilja danskra og grænlenskra stjórnvalda yrði um að ræða aðgerð gegn einu af bandalagsríkjum Íslands. Vandinn fyrir Ísland yrði enn meiri ef Bandaríkin vildu nota íslenskt landsvæði við slíkar aðgerðir.
Afnotin háð samþykki Íslands
Arnþrúður spurði hvort Bandaríkin gætu notað Keflavíkurflugvöll í krafti varnarsamningsins. Arnór svaraði að afnot þeirra af aðstöðu á Íslandi væru ekki heimil að vild. Þau væru háð samráði við og samþykki íslenskra stjórnvalda.
Varnarsamningurinn væri gerður til varnar Íslandi og Bandaríkjunum auk þess að þjóna hagsmunum Atlantshafsbandalagsins. Valdbeiting gegn Grænlandi í trássi við vilja Grænlendinga og Dana félli að hans sögn ekki auðveldlega að þeim markmiðum.
Íslensk stjórnvöld þyrftu því að ákveða hvernig bregðast ætti við ef beiðni kæmi um afnot af Keflavíkurflugvelli, höfnum, vegum eða annarri aðstöðu á Íslandi vegna aðgerða gegn Grænlandi. Arnór taldi slíka valdbeitingu ganga gegn íslenskum þjóðarhagsmunum.
Er umræðan um Grænland núna hluti af áróðri gegn Bandaríkjunum
Arnþrúður spurði hvort þessi umræða væri hluti af áróðri sem miðaði að því að gera Íslendinga andsnúna Bandaríkjunum. Hún benti jafnframt á að Bandaríkin hefðu ekki gripið til hernaðaraðgerða gegn Grænlandi og hefðu reynst Íslandi vel í 70 ára farsælu varnarsamstarfi og Bandaríkjamenn hefðu aldrei reynt að leggja undir sig íslenskt landssvæði. Hún spurði hvort við hefðum einhverja ástæðu til að ætla Bandaríkjamönnum eitthvað annað?
Arnór hafnaði því að afstaða hans byggðist á andúð á Bandaríkjunum. Hann sagði samskipti ríkjanna í öryggis- og varnarmálum hafa verið farsæl um langa hríð. Það breytti þó ekki því að taka þyrfti yfirlýsingar og stefnumörkun bandarískra stjórnvalda gagnvart Grænlandi alvarlega.
Aðspurður um hvort nokkuð hefði gerst annað en að orð hefðu verið látin falla svaraði Arnór að Bandaríkin hefðu enn ekki beitt valdi. Málið hefði hins vegar verið sett í formlegt viðræðuferli við dönsk og grænlensk stjórnvöld og viðræðunum væri ekki lokið.
Ekki sjálfkrafa andstaða við sjálfstæði Grænlands
Arnþrúður rifjaði upp stuðning Íslendinga við sjálfstæðisbaráttu Grænlendinga og spurði hvort Bandaríkin gætu stutt Grænland til sjálfstæðis frá Danmörku. Arnór sagði málið snúast meðal annars um á hvaða forsendum slíkt sjálfstæði yrði reist.
Arnór sagði Bandaríkjunum þegar standa til boða sú varnaraðstaða á Grænlandi sem þau teldu sig þurfa. Sama gilti að verulegu leyti um Ísland. Áhyggjurnar snerust því ekki um hefðbundið varnarsamstarf heldur hvernig Ísland ætti að bregðast við ef Bandaríkin beittu bandalagsríki þrýstingi eða valdi og vildu nýta íslenska aðstöðu til þess.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.