Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Kristjánsson, forstjóra Brims, í síðdegisútvarpinu um hvaða áhrif aðild að Evrópusambandinu gæti haft á forræði Íslands yfir sjávarauðlindum. Guðmundur sagði umræðuna of oft einskorðast við villta fiskistofna þótt auðlindir hafsins væru mun umfangsmeiri. Þar væru fiskeldi, þang, þörungar, kalkþörungar, hugsanlegir málmar á hafsbotni og auðlindir sem ekki væri enn vitað um. Hann sagði því mikilvægt að vita hvaða forræði Ísland héldi yfir þessum verðmætum við inngöngu í ESB. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Landgrunnið margfalt stærra en Ísland
Guðmundur sagði skilgreininguna á sjávarauðlindum þurfa að vera mun víðari en almennt væri gert ráð fyrir. Villtir fiskistofnar væru aðeins einn hluti hennar. Hafið væri einnig nýtt til fiskeldis og þar væri að finna þang, þörunga og kalkþörunga sem þegar væru nýttir í atvinnuskyni.
Hann vakti sérstaka athygli á íslenska landgrunninu og nýlegri niðurstöðu landgrunnsnefndar Sameinuðu þjóðanna um hafsvæði utan Íslands. Ísland sjálft væri rúmlega 100 þúsund ferkílómetrar en landgrunnið sem tengdist Íslandi væri mun stærra. Enn væri jafnframt beðið niðurstöðu varðandi Rokkhall.
Möguleg verðmæti á hafsbotninum væru hluti af þessari mynd. Guðmundur spurði hvað gerðist ef verðmætir málmar eða aðrar nýjar auðlindir fyndust innan þess svæðis sem Ísland hefði réttindi yfir í dag en landið væri þá orðið aðili að Evrópusambandinu.
Makríllinn sýnir hvers vegna forræðið skiptir máli
Makríllinn væri dæmi um hvernig ný staða gæti skapast þegar náttúrulegar aðstæður breyttust. Guðmundur rifjaði upp að þegar makríllinn fór í auknum mæli inn í íslenska lögsögu hefðu Norðmenn, Evrópusambandið og fleiri viljað líta á stofninn sem sína auðlind.
Ísland hefði hins vegar rétt til að nýta fisk sem gengi inn í íslenska lögsögu samkvæmt þeim reglum sem giltu um hafið. Guðmundur sagði þetta sýna hvers vegna mikilvægt væri að varðveita forræðið þegar ekki væri hægt að vita fyrirfram hvaða auðlindir yrðu verðmætar í framtíðinni.
Breyttir sjávarstraumar gætu til dæmis fært nýja fiskistofna inn á íslensk hafsvæði. Sama gæti átt við um auðlindir á eða undir hafsbotninum sem tæknin gerði síðar mögulegt að nýta.
Ekki hægt að horfa aðeins á stöðuna í dag
Guðmundur sagði umræðuna um auðlindir Íslands oft vera of þrönga. Fiskurinn og orkan væru yfirleitt nefnd en vindorka hefði til dæmis ekki verið talin sérstök auðlind fyrr en tæknin gerði mögulegt að nýta hana í miklu meira mæli.
Sama hugsun ætti við um hafið. Íslendingar vissu ekki hvaða nýtingarmöguleikar gætu orðið til á næstu áratugum og þess vegna skipti forræðið yfir svæðinu sjálfu ekki síður máli en verðmæti þeirra auðlinda sem þegar væru nýttar.
Regluverk ESB mjög flókið og torskilið
Guðmundur hafði kynnt sér regluverk Evrópusambandsins í ferð til Brussel með Samtökum atvinnulífsins fyrir um 2 árum. Honum fannst löggjöfin flókin enda þyrfti hún að virka á mörgum tungumálum og innan ólíkra réttarkerfa.
Hann sagði jafnvel íslenskar þýðingar evrópskra lagatexta stundum svo flóknar að erfitt væri að átta sig á merkingu einstakra hugtaka. Sú reynsla hefði vakið hjá honum spurningar um hvernig Íslendingar gætu tryggt skýran skilning á þeim reglum sem giltu um réttindi þeirra og auðlindir.
Guðmundur sagði því umræðuna um sjávarútveg og ESB ekki mega takmarkast við núverandi fiskveiðar eða kvóta. Spurningin væri einnig hvaða réttindi Ísland hefði yfir hafinu, landgrunninu og þeim auðlindum sem kynnu að finnast þar í framtíðinni og hvað yrði um það forræði við inngöngu í Evrópusambandið.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.