Pétur Gunnlaugsson ræddi við Pál Vilhjálmsson, blaðamann og bloggara, í síðdegisútvarpinu í dag, um samskipti Íslands og Bandaríkjanna í tengslum við komu Marco Rubio utanríkisráðherra til Íslands. Páll sagði vel geta farið svo að Bandaríkin sæktust eftir auknum viðskiptum við Ísland samhliða nánara öryggis- og varnarsamstarfi á Norður-Atlantshafi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Viðskipti og öryggismál haldist í hendur
Pétur benti á að Rubio væri ekki aðeins að ræða öryggis- og varnarmál heldur einnig efnahagsmál og spurði hvort þar gæti verið opnað fyrir aukin viðskipti eða jafnvel einhvers konar fríverslunarsamning milli Íslands og Bandaríkjanna.
Páll sagði Bandaríkin horfa sérstaklega til svæðisins frá Grænlandi um Ísland og niður til Bretlands. Í herfræðilegu samhengi væri þetta svokallað GIUK-hlið og Grænland, Ísland og Bretland gegndu þar lykilhlutverki. Náin samskipti við þessi ríki þjónuðu því bæði varnarmálum og efnahagslegum hagsmunum Bandaríkjanna.
„Ég get alveg trúað að Bandaríkin myndu falast eftir og reyna að leggja sig fram um aukin viðskipti við Ísland,“ sagði Páll og bætti við að viðskiptahagsmunir og öryggis- og varnarhagsmunir færu oft saman.
Ísland áfram mikilvægt á Norður-Atlantshafi
Páll sagði Bandaríkin vera að breyta áherslum sínum gagnvart Evrópu og draga úr því hlutverki að bera meginábyrgð á vörnum Evrópu.
Það þýddi þó ekki að áhugi þeirra á Norður-Atlantshafi hyrfi. Þvert á móti taldi hann líklegt að Bandaríkin vildu áfram tryggja náin tengsl við þau ríki sem lægju á mikilvægasta svæðinu milli Norður-Ameríku og Evrópu.
Ísland og Grænland væru þar sérstaklega mikilvæg.
Páll sagðist jafnframt telja að þessi stefna myndi ekki endilega breytast þegar Donald Trump léti af forsetaembætti. Hér væri um stærri bandaríska hagsmuni að ræða en stefnu eins forseta.
Kveðjan 17. júní skýr skilaboð
Páll rifjaði upp kveðju sem Rubio sendi Íslandi vegna þjóðhátíðardagsins 17. júní. Þar hefði verið lögð áhersla á náið samstarf Íslands og Bandaríkjanna um öryggismál á Norður-Atlantshafi og varnarsamstarfið sem byggt hefði verið upp frá varnarsamningnum 1951.
Páll túlkaði þetta sem skýr, þótt óbein, skilaboð um að Bandaríkin vildu halda nánu samstarfi við Ísland áfram.
Hann setti það einnig í samhengi við heimsókn bandarísks herforingja til Íslands skömmu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna í ágúst og sagði Bandaríkin þannig hafa sýnt áframhaldandi áhuga á nánu sambandi ríkjanna.
Grænland hluti af stærri mynd
Umræðan snerist einnig að nýrri stöðu Grænlands gagnvart Bandaríkjunum. Páll sagði aukin bandarísk áhrif þar styrkja enn frekar mikilvægi Norður-Atlantshafsins í utanríkis- og öryggisstefnu Bandaríkjanna. Hann sagði samstarfið við Grænland jafnframt geta styrkt stöðu Grænlendinga gagnvart Danmörku og skapað þeim meira svigrúm til sjálfstæðrar stefnumótunar.
Í þeirri mynd væri Ísland ekki jaðarríki heldur eitt þeirra ríkja sem Bandaríkin hefðu ríka ástæðu til að halda nánu samstarfi við, bæði vegna öryggis og viðskipta.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.