Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Sólveigu Hákonardóttur og Hjördísi Stefánsdóttur, fyrrverandi kennara og skólastjóra Húsmæðraskólans á Laugum í síðdegisútvarpinu um matarmenningu Íslendinga á 7. áratug síðustu aldar. Fram kom að mataræði landsmanna byggðist að miklu leyti á íslensku hráefni og hefðbundnum réttum en á þessum árum fóru jafnframt að berast ný hráefni og nýjar matreiðsluaðferðir sem breyttu matarvenjum á íslenskum heimilum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fiskur og kjöt í aðalhlutverki
Samkvæmt frásögnum þeirra var fiskur einn helsti uppistaðan í daglegu mataræði fjölskyldna. Soðinn fiskur, saltfiskur, síginn fiskur, steiktur fiskur og fiskibollur voru algengir réttir sem birtust reglulega á matborðum landsmanna.
Kjötréttir fylgdu einnig ákveðnu mynstri. Kjötsúpa, saltkjöt og baunir voru meðal þeirra rétta sem voru fastir liðir á mörgum heimilum og lambakjöt var langalgengasta kjöttegundin. Sparimatur á sunnudögum og hátíðisdögum var gjarnan lambalæri, lambahryggur eða kótelettur, oft bornar fram með brúnuðum kartöflum, grænmeti og rabbarbarasultu.
Mikil vinna fólst í vinnslu matvæla
Áður en frystikistur og fjölbreytt vöruúrval komu til sögunnar þurftu heimilin sjálf að sjá um stóran hluta varðveislu matvæla. Ber voru tínd á sumrin og unnin í sultur og saft. Rabbarbarar voru nýttir á margvíslegan hátt og kjöt var saltað eða soðið niður til geymslu yfir veturinn. Matargerð byggðist því ekki aðeins á eldamennsku heldur einnig á umfangsmikilli vinnu við að tryggja að nægar matarbirgðir væru til staðar allt árið um kring.
Erlend áhrif fóru að breyta matargerðinni
Þær sögðu að á námsárum sínum í Húsmæðraskólanum hefðu nýir straumar í matargerð smám saman verið að ryðja sér til rúms. Svínakjöt varð algengara en áður og nemendur lærðu að matreiða svínasteikur og aðra rétti sem höfðu lítið sést á íslenskum heimilum fyrr á árum.
Kjúklingar voru einnig að hasla sér völl, en áður höfðu Íslendingar fremur notað unghænur til matargerðar. Síðar urðu kjúklingar einn vinsælasti maturinn sem var á boðstólnum. Þá minntust þær einnig á að rétti á borð við hakk og spagettí hefðu notið mikilla vinsælda þegar þeir fóru að berast til landsins og væru enn meðal eftirlætisrétta margra fjölskyldna.
Hátíðamatur og eftirréttir í miklum metum
Jólamatur og annar hátíðamatur skipaði sérstakan sess í matarhefðum þjóðarinnar. Á mörgum heimilum voru fyllt lambalæri eða hryggir á borðum um jól, en sums staðar voru rjúpur ómissandi hluti hátíðarinnar. Eftirréttir voru einnig mikilvægur þáttur hátíðahalda. Ávaxtagrautar, búðingar, sítrónufrómas og niðursoðnir ávextir með rjóma voru meðal vinsælustu eftirrétta þess tíma. Þær bentu á að þótt matarvenjur hefðu breyst mikið væru margar af þessum hefðum enn lifandi á íslenskum heimilum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.