Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Stefán Hrafn Jónsson, prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands og Ævar Harðarson arkitekt, í þættinum Skipulagsmál um nýja rannsókn á algildri hönnun fjölbýlishúsa. Rannsóknin á að leiða í ljós hvort ákvæði byggingarreglugerðar um aðgengi skili sér alla leið frá hönnun og framkvæmd til þeirra sem kaupa og nota íbúðirnar. Ævar sagði jafnvel dæmi um nýjar og mjög dýrar íbúðir þar sem aðgengismál væru ekki í lagi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Reglurnar eiga að nýtast í raunverulegu lífi
Stefán Hrafn sagði rannsóknina vera framhald af fyrri vinnu rannsóknarteymisins og unnin í samstarfi við Öryrkjabandalagið. Skoðað verður hvernig ákvæði byggingarreglugerðar um algilda hönnun skila sér frá teikniborðinu og framkvæmdinni yfir í raunverulega notkun húsnæðisins.
Algild hönnun felur í sér að byggingar séu hannaðar og byggðar þannig að þær nýtist sem flestum án sérstakra breytinga eða óeðlilegs viðbótarkostnaðar.
Rannsóknin tekur meðal annars til þarfa fólks sem notar hjólastóla og fólks með skerta hreyfigetu eða sjón.
Stefán Hrafn nefndi bílastæði sem dæmi um atriði sem geta skapað vandamál þrátt fyrir að aðgengiskröfur hafi verið hafðar í huga við hönnun. Stæði fyrir hreyfihamlaða geti til dæmis verið skráð á ákveðna íbúð þótt íbúi þar þurfi ekki á því að halda en einstaklingur í annarri íbúð hafi raunverulega þörf fyrir það.
Aðgengi er líka lýðheilsumál
Ævar sagði gott aðgengi ekki aðeins snúast um uppfyllingu reglugerða heldur væri það einnig lýðheilsumál. Gott aðgengi gæti gert fólki kleift að búa lengur í sama húsnæði þótt hreyfigeta þess minnkaði.
Hann benti á að umræðan snerist ekki eingöngu um fólk sem notar hjólastól. Flestir gætu á einhverjum tímapunkti á ævinni misst hreyfigetu tímabundið eða til lengri tíma vegna aldurs, slysa eða veikinda.
Mikilvægt að hanna húsnæði frá upphafi þannig að sem flestir gætu notað það.
Ævar sagði mikið lagt upp úr algildri hönnun í regluverkinu en framkvæmdin væri ekki alltaf í lagi. Það væri sérstaklega athyglisvert í ljósi þess hversu hátt verð væri greitt fyrir nýtt húsnæði hér á landi. Jafnvel í nýjum og mjög dýrum íbúðum sæjust dæmi um að aðgengið væri ekki eins og það ætti að vera.
Lyfta ein og sér leysir ekki vandann
Hjördís benti á að gott aðgengi að fjölbýlishúsi dygði ekki, ef fólk gæti síðan ekki athafnað sig inni í íbúðinni. Hún nefndi dæmi um ný hús með lyftu þar sem dyr eða baðaðstaða væru þannig úr garði gerð að erfitt gæti verið fyrir einstakling með skerta hreyfigetu að nota húsnæðið eða fá nauðsynlega aðstoð.
Ævar tók undir að lyfta ein og sér tryggði ekki gott aðgengi. Innra skipulag íbúðarinnar skipti einnig miklu máli og þar nefndi hann sérstaklega salerni og baðaðstöðu. Hann sagði dæmi um nýjar íbúðir þar sem þessi atriði væru ekki í lagi og kostnaðarsamt gæti orðið að breyta þeim eftir á.
Algild hönnun nær jafnframt til fleiri hópa en þeirra sem eiga erfitt með gang. Stefán Hrafn og Ævar ræddu meðal annars þarfir fólks með skerta sjón og heyrn og mikilvægi leiðarlína, sjónrænna merkinga og annarra lausna sem auðvelda fólki að rata og nota byggingar.
Aðgengi ræður líka hverjir geta komið í heimsókn
Hjördís vakti athygli á að aðgengismál snúast ekki aðeins um þann sem býr í íbúðinni. Fólk geti átt foreldra, vini eða aðra aðstandendur með skerta hreyfigetu sem þurfi að geta komið í heimsókn.
Stefán Hrafn sagði þetta mikilvægan þátt. Húsnæði ætti ekki aðeins að vera þannig úr garði gert að íbúinn sjálfur gæti notað það heldur þyrfti einnig að vera hægt að taka á móti fólki með mismunandi þarfir.
Slæmt aðgengi geti þannig haft félagslegar afleiðingar og takmarkað möguleika fólks til þátttöku í samfélaginu.
Nýja rannsóknin er á byrjunarstigi. Stefnt er að því að taka úrtak nýrra fjölbýlishúsa og skoða með kerfisbundnum hætti hversu vel ákvæði um algilda hönnun hafa skilað sér í framkvæmd. Gagnasöfnun á að fara fram í haust og gert er ráð fyrir niðurstöðum í skýrslu næsta vor.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.