Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Diljá Mist Einarsdóttur, þingmann Sjálfstæðisflokksins og nefndarmann í utanríkismálanefnd Alþingis, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu, um bókun 35 við EES-samninginn og málarekstur Íslands fyrir EFTA-dómstólnum. Diljá Mist gagnrýndi að ríkisstjórnin gerði svo mikið úr dómsmálinu og taldi enga ástæðu til að láta það knýja fram afgreiðslu frumvarpsins. Hún sagði ágreining við Eftirlitsstofnun EFTA vera eðlilegan hluta af EES-samstarfinu og Ísland ætti að halda uppi vörnum sínum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Málarekstur fyrir EFTA-dómstólnum ekkert óvenjulegur
Diljá Mist sagði að stjórnvöld hefðu gert óþarflega mikið úr þeirri staðreynd að mál vegna bókunar 35 væri komið fyrir EFTA-dómstólinn. Ísland hefði áður tekið til varna í 10 málum fyrir dómstólnum og engin ástæða væri til að líta á slíkan málarekstur sem sérstakt neyðarástand.
Hún sagði eðlilegt að ágreiningur kæmi upp þegar ríki tækju þátt í jafn umfangsmiklu viðskipta- og lagasamstarfi og EES-samningurinn væri. Slík mál þyrfti stundum að útkljá fyrir dómstólum og það væri hluti af því kerfi sem Ísland hefði tekið þátt í um áratugaskeið.
Diljá gagnrýndi að umræðan um dómsmálið væri orðin svo dramatísk að helst mætti ætla að allt væri í húfi vegna þess eins að Ísland þyrfti að svara fyrir afstöðu sína fyrir EFTA-dómstólnum.
Erfitt geti verið að stöðva málið eftir að það er komið fyrir dómstól
Diljá greindi frá fundi EES- og EFTA-þingmanna í Strassborg þar sem hún hefði rætt við starfsmann Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, um málareksturinn.
Starfsmaðurinn hefði útskýrt að þegar mál væri komið á þetta stig fyrir EFTA-dómstólnum væri ekki endilega auðvelt að draga það til baka. Málið færi þá eftir ákveðnu réttarfarslegu ferli og hann hefði ekki getað sagt hvort frekari aðgerðir íslenskra stjórnvalda hefðu áhrif á framgang þess.
Diljá taldi þessar upplýsingar mikilvægar í ljósi þess hversu mikla áherslu ríkisstjórnin legði á afgreiðslu frumvarpsins. Ekki væri sjálfgefið að samþykkt þess myndi leiða til þess að málareksturinn stöðvaðist.
Arnþrúður spurði hvort Ísland ætti ekki að nýta allar tiltækar leiðir til að halda uppi vörnum sínum. Diljá tók undir það og sagði sjálfsagt að íslensk stjórnvöld gættu hagsmuna landsins við meðferð málsins.
Gagnrýnir að ríkisstjórnin hafi ekki brugðist fyrr við
Diljá spurði hvers vegna ríkisstjórnin hefði ekki sett frumvarpið í forgang fyrr ef hún teldi afgreiðslu þess jafn brýna og nú væri haldið fram.
Hún sagði að á fundi með stjórn ESA í vor, hefðu íslensk stjórnvöld fengið skýr skilaboð um að málið stefndi í dómsmeðferð. Ríkisstjórnin hefði því vitað hvert stefndi en ekki lokið afgreiðslu frumvarpsins áður en málið fór fyrir EFTA-dómstólinn.
Að hennar mati væri einkennilegt að ríkisstjórnin gerði bókun 35 nú að einu helsta forgangsmáli sínu þótt hún hefði haft tækifæri til að taka málið fyrr til afgreiðslu.
EES-reglur öðlast ekki sjálfkrafa lagagildi á Íslandi
Arnþrúður bar deiluna um bókun 35 saman við ágreining um forgang Evrópusambandsréttar gagnvart lögum Póllands. Diljá sagði þó mikilvægt að greina á milli stöðu Íslands samkvæmt EES-samningnum og stöðu ríkja sem ættu beina aðild að Evrópusambandinu.
Hún sagði að í aðildarríkjum ESB giltu tilteknar reglur sambandsins sjálfkrafa, en á Íslandi þyrfti að innleiða EES-reglur með íslenskri lagasetningu eða stjórnvaldsfyrirmælum. Sú grundvallarstaða myndi ekki breytast þótt orðalagi bókunar 35 yrði breytt.
Diljá lagði áherslu á að engar nýjar reglur myndu öðlast gildi á Íslandi án aðkomu Alþingis eða íslenskra ráðuneyta. Hún taldi því rangt að jafna fyrirhuguðum breytingum á bókun 35 við það fyrirkomulag sem gilti innan Evrópusambandsins.
Hún sagði engu að síður nauðsynlegt að skoða frumvarpið af mikilli vandvirkni og meta hvaða afleiðingar breytingarnar gætu haft fyrir íslenskan rétt.
Vill að Ísland haldi uppi vörnum sínum
Arnþrúður lagði áherslu á mikilvægi þess að Ísland gæfi ekki eftir í málinu án þess að láta reyna á lagalega stöðu sína. Diljá tók undir að stjórnvöld ættu að gæta íslenskra hagsmuna og halda uppi vörnum fyrir EFTA-dómstólnum.
Hún taldi að stjórnvöld þyrftu að gera skýran greinarmun á þeirri skyldu að taka þátt í EES-samstarfinu og því að fallast sjálfkrafa á allar kröfur sem kæmu frá Eftirlitsstofnun EFTA.
Diljá ítrekaði að málarekstur fyrir EFTA-dómstólnum væri ekki óvenjulegur og stjórnvöld ættu ekki að nota hann sem rök fyrir því að hraða afgreiðslu frumvarps án vandaðrar skoðunar.
Að hennar mati væri eðlilegra að Alþingi tæki sér þann tíma sem þyrfti til að fara yfir málið og tryggja að niðurstaðan samræmdist íslenskum hagsmunum og þeirri stjórnskipan sem hér gilti.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.