Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Diljá Mist Einarsdóttur, þingmann Sjálfstæðisflokksins og nefndarmann í utanríkismálanefnd Alþingis, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu, um frumvarp sem Diljá hefur lagt fram um aukið eftirlit með trúfélögum vegna heimsóknar íslamska trúarleiðtogans Muhammad Tagi Usmani til Íslands. Frumvarpið gerir meðal annars ráð fyrir að sýslumaður geti krafist upptöku á opnum samkomum trúfélaga, tiltekin erlend fjárframlög verði bönnuð og hægt verði að skerða opinber framlög til trúfélaga sem brjóta gegn settum reglum. Diljá segir nauðsynlegt að bregðast við öfgahyggju áður en hún nær fótfestu hér á landi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Sýslumaður fái auknar eftirlitsheimildir
Diljá Mist hefur lagt inn frumvarp á Alþingi um aukið eftirlit með trúfélögum. Hún telur þörf á skýrari úrræðum til að bregðast við starfsemi sem kunni að ganga gegn íslenskum lögum, allsherjarreglu og almennu siðgæði.
Samkvæmt tillögunum fengi sýslumaður heimild til að sækja opnar samkomur trúfélaga og krefjast þess að þær yrðu teknar upp. Einnig yrði hægt að banna tiltekin fjárframlög frá erlendum ríkjum og skerða sóknargjöld til trúfélaga sem brytu gegn settum reglum.
Heimsókn trúarleiðtoga varð tilefni umræðunnar
Diljá tengdi frumvarpið við heimsókn íslamska trúarleiðtogans Muhammad Taqi Usmani til Íslands. Hún sagðist hafa kynnt sér umfjöllun um skoðanir hans og lýsti áhyggjum af hugmyndum sem réttlættu ofbeldi, dauðarefsingar og mismunun gagnvart konum og samkynhneigðum.
Hún tók þó fram að hún þekkti ekki nægilega vel sögu trúarleiðtogans til að fullyrða nákvæmlega hvað hann hefði sjálfur gert. Afstaða hennar byggðist meðal annars á umfjöllun Morgunblaðsins og upplýsingum sem hún hefði aflað sér um hugmyndafræði hans.
Arnþrúður spurði hvernig það samræmdist mannréttindabaráttu að verja heimsókn trúarleiðtoga sem væri sagður hafa dæmt fólk til dauða og ekki síst samkynhreygt fólk. Diljá gagnrýndi það sem hún kallaði hættulega meðvirkni gagnvart öfgafullum trúarhugmyndum og taldi þá sem stæðu að heimsóknum slíkra trúarleiðtoga þurfa að svara fyrir tilgang þeirra.
Trúfrelsi og tjáningarfrelsi verði áfram tryggð
Diljá sagði mikilvægt að fara varlega við takmarkanir á trúfrelsi og tjáningarfrelsi. Íslenskt samfélag byggðist á þessum réttindum og almennt ætti fólk að fá að tjá skoðanir sínar, jafnvel þótt þær væru ógeðfelldar eða fráleitar.
Hún taldi best að mæta öfgafullum hugmyndum með rökum og opinberri umræðu. Hún nefndi málfund í háskólasamfélaginu þar sem herskáum þjóðernissinnum hefði verið boðið að kynna sjónarmið sín. Með því hefði öðrum gefist tækifæri til að heyra málflutning þeirra og hafna honum.
Hún gerði hins vegar greinarmun á slíkri tjáningu og hvatningu til ofbeldis. Þegar boðskapur fæli í sér hvatningu til morða eða ofbeldis gegn tilteknum samfélagshópum yrðu stjórnvöld að geta gripið til aðgerða innan marka laga.
Vill bregðast við áður en vandinn stækkar
Arnþrúður spurði hvort reynsla annarra Evrópuríkja, meðal annars Þýskalands, sýndi að Íslendingar þyrftu að bregðast fyrr við öfgahyggju og hvort sambærileg þróun gæti orðið hér á landi.
Diljá taldi ástæðu til að ætla að Ísland gæti staðið frammi fyrir sömu áskorunum og önnur Norðurlönd. Hún vísaði til þess að sum Evrópuríki hefðu sett sérstakar reglur um starfsemi trúfélaga og aðgang erlendra trúarleiðtoga að landinu.
Hún lagði jafnframt áherslu á að sömu grunnreglur giltu um öll trúfélög og eftirlit byggðist á lögum, óháð trúarbrögðum. Ekki ætti að bíða þar til vandamál yrðu umfangsmikil heldur nýta reynslu nágrannaríkjanna og setja skýrar reglur tímanlega.
Hefðbundnir stjórnmálaflokkar þurfi að hlusta á almenning
Diljá tengdi frumvarpið við ábyrgð rótgróinna stjórnmálaflokka. Þeir þyrftu að hlusta á áhyggjur almennings og bregðast við málum sem væru ofarlega í samfélagsumræðunni. Að öðrum kosti gæti skapast svigrúm fyrir róttækari stjórnmálaöfl, líkt og gerst hefði í ýmsum Evrópuríkjum.
Arnþrúður spurði hvort málið hefði þegar vakið viðbrögð ráðherra eða þingmanna. Diljá sagði óvenjulega þingviku vegna funda Norðurlandaráðs hafa haft áhrif á störf Alþingis og því væri ekki rétt að gagnrýna aðra þingmenn fyrir að hafa ekki þegar tekið málið upp.
Hún hefði hins vegar sjálf lagt frumvarpið inn til þingsins og vildi tryggja skýrari heimildir til að fylgjast með starfsemi trúfélaga og bregðast við brotum á þeim reglum sem gilda í íslensku samfélagi.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.