Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Eirík S. Svavarsson, hæstaréttarlögmann og varaþingmann Miðflokksins, í síðdegisútvarpinu um nýlegan dóm Hæstaréttar sem vísað hefur verið til í umræðunni um bókun 35. Eiríkur sagði það einfaldlega rangt að nota dóminn sem rök fyrir því að nú þurfi að lögfesta bókun 35 sem forgangsreglu. Bókun 35 væri ekki nefnd einu orði í dómnum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Bókun 35 ekki nefnd í dómnum
Eiríkur sagði hafa heyrt stjórnmálamenn halda því fram að nýi Hæstaréttardómurinn sýndi að Ísland þyrfti nú að lögleiða bókun 35 sem forgangsreglu.
Það ætti sér ekki stoð í dómnum að hans sögn. Þar væri bókun 35 ekki nefnd og dómurinn tæki ekki afstöðu til þess hvort innleiða ætti almenna forgangsreglu EES-réttar gagnvart íslenskum lögum.
Eiríkur lagði áherslu á að þessir 2 hlutir yrðu að vera aðskildir. Ekki væri hægt að taka niðurstöðu um skaðabótaábyrgð ríkisins og gera hana að niðurstöðu um stjórnskipuleg áhrif bókunar 35.
Málið snerist um skaðabætur
Nýi dómurinn fjallaði, að sögn Eiríks, um afmarkaðan þátt EES-réttarins: hvort skilyrði skaðabótaskyldu íslenska ríkisins væru uppfyllt vegna þess að reglur hefðu ekki verið innleiddar rétt og tímanlega.
Íslensk stjórnvöld hefðu síðar sett réttar reglur en það gerðist ekki fyrr en árið 2025. Tímabilið sem lá undir í málinu var hins vegar áður en sú lagabreyting tók gildi.
Arnþrúður dró þá ályktun að málið snerist fyrst og fremst um skyldu íslenskra stjórnvalda til að standa sjálf vörð um réttindi fólks og breyta íslenskum lögum þegar þess væri þörf.
Eiríkur tók undir það.
Ekki sjálfkrafa þörf á bókun 35
Arnþrúður spurði hvort þetta þýddi að ekki væri endilega þörf á bókun 35 til þess að tryggja réttindi einstaklinga.
Eiríkur tók eindregið undir það og sagði mjög athyglisvert hversu oft nýi dómurinn væri notaður sem rök fyrir bókuninni án þess að slíkt kæmi þar fram.
Að hans sögn væri einfaldlega rangt að halda því fram að Hæstiréttur hefði með þessum dómi komist að þeirri niðurstöðu að Ísland yrði að innleiða bókun 35 sem forgangsreglu.
EFTA-dómstóllinn á að svara grundvallarspurningunum
Eiríkur sagði annað mál að eldri fæðingarorlofsdómur Hæstaréttar hefði sýnt takmörk þeirrar túlkunarreglu sem nú er í 3. grein EES-laganna. Hæstiréttur dæmdi hins vegar eftir þeim íslensku lögum sem giltu og tæki ekki afstöðu til þeirra stjórnskipulegu álitaefna sem nú væru uppi vegna bókunar 35.
Þess vegna væri mikilvægt að láta samningsbrotamál ESA ganga sinn eðlilega farveg fyrir EFTA-dómstólnum.
Þar væri hægt að fá svör við grundvallarspurningunum um bókun 35, stöðu íslensku stjórnarskrárinnar og hvaða áhrif það hefði að ESA gerði engar athugasemdir við íslenska fyrirkomulagið í 25 ár.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.