Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Ólaf Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseta Íslands og einn stofnenda Áfram Ísland, í síðdegisútvarpinu um hvaða áhrif aðild Íslands að Evrópusambandinu hefði að hans mati á stjórnskipan landsins. Ólafur sagði að þjóðaratkvæðagreiðslan snerist fyrst og fremst um fullveldi Íslands, hver færi með ríkisvaldið og hver hefði endanlegt vald til að setja lög sem giltu hér á landi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Íslendingar munu missa málskotsrétt forseta með aðild að ESB
Aðspurður um mörkin á milli alþjóðlegs samstarfs og framsals ríkisvalds sagði Ólafur að aðild að Evrópusambandinu fæli í sér grundvallarbreytingu á stjórnskipan Íslands. Hann lagði sérstaka áherslu á málskotsrétt forseta samkvæmt 26. grein stjórnarskrárinnar og sagði hann hafa reynst þjóðinni mikilvægt lýðræðislegt úrræði, meðal annars í Icesave-málinu.
Ólafur sagði að málskotsrétturinn myndi ekki ná til úrskurða dómstóla Evrópusambandsins eða tilskipana framkvæmdastjórnar sambandsins sem yrðu hluti af íslenskum rétti. Að hans sögn myndi þjóðin því missa þann möguleika að láta slík mál fara í þjóðaratkvæðagreiðslu með sama hætti og gildir núna samkvæmt 26. gr. stjórnarskrárinnar um lög sem Alþingi setur.
Hluti ríkisvalds færist til Brussel
Aðspurður sagði Ólafur að með aðild færðist hluti löggjafarvalds, framkvæmdavalds og dómsvalds frá íslenskum stjórnvöldum til stofnana Evrópusambandsins. Hann sagði að sífellt stærri hluti þeirra reglna sem giltu hér á landi ætti þá upptök sín í Brussel en ekki á Alþingi.
Hann sagði jafnframt að Evrópusambandið byggðist á yfirþjóðlegu stjórnkerfi þar sem úrskurðir dómstóla sambandsins og tilskipanir framkvæmdastjórnarinnar hefðu lagalegt gildi innan aðildarríkjanna. Að hans sögn væri það kjarni þeirrar breytingar sem þjóðin þyrfti að taka afstöðu til.
Umræðan ætti að snúast um fullveldið
Ólafur sagði að umræðan hefði í of ríkum mæli beinst að vöxtum, verðlagi og öðrum efnahagsmálum í stað þess að fjalla um stjórnskipun landsins. Hann rifjaði upp sjálfstæðisbaráttu Íslendinga frá endurreisn Alþingis árið 1845 til stofnunar lýðveldisins árið 1944 og sagði að markmið hennar hefði verið að færa allt ríkisvald í hendur íslensku þjóðarinnar.
Að sögn Ólafs væri því grundvallarspurning þjóðaratkvæðagreiðslunnar hvort Íslendingar vildu áfram hafa fullt forræði yfir eigin löggjöf og stjórnskipan eða framselja hluta þess valds til yfirþjóðlegra stofnana Evrópusambandsins.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.