Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Sigurð Örn Hilmarsson, þingmann Sjálfstæðisflokksins, lögmann og fyrrverandi formann Lögmannafélags Íslands í síðdegisútvarpinu, um áhrif mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu á íslenska stjórnskipan, Alþingi og dómskerfið. Hann sagði aðild fela í sér verulegt framsal ríkisvalds og grundvallarbreytingar á stöðu íslenskra stofnana gagnvart yfirþjóðlegum stofnunum Evrópusambandsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Segir Alþingi missa hluta af forræði sínu
Sigurður sagði að Alþingi yrði áfram starfandi löggjafarþing við aðild að Evrópusambandinu, líkt og í öðrum aðildarríkjum ESB. Hann sagði hins vegar að vald þingsins myndi skerðast, þar sem stór hluti löggjafar yrði ákveðinn á vettvangi Evrópusambandsins. Að hans mati væri þetta eitt mikilvægasta atriðið í umræðunni um aðild, enda fæli það í sér að Alþingi hefði ekki lengur fullt sjálfstæði til að ákveða skipan mála, á þeim sviðum sem féllu undir sameiginlegt regluverk sambandsins.
Einsleitni í löggjöf ESB takmarkar lagasetningavald Alþingis
Kom fram í þættinum að Evrópusambandið byggi á einsleitni í löggjöf milli aðildarríkja þar sem sameiginlegar reglur giltu jafnt fyrir öll ríki sambandsins. Því gætu einstök ríki ekki ákveðið að fara eigin leiðir þegar kæmi að sameiginlegri löggjöf. Hann sagði umræðuna hér á landi stundum gefa í skyn að Ísland gæti tekið þátt í Evrópusambandinu án þess að þessar breytingar yrðu verulegar en Sigurður taldi það ekki standast.
Segir hreinskilni um framsal ríkisvalds nauðsynlega
Í viðtalinu sagði Sigurður að aðild að Evrópusambandinu myndi kalla á breytingar á stjórnarskrá Íslands þar sem um væri að ræða framsal ríkisvalds til erlendra stofnana. Mikilvægt væri að ræða það opinskátt að ákvörðunarvald færðist í auknum mæli frá íslenskum stjórnvöldum til stofnana Evrópusambandsins, þar á meðal framkvæmdastjórnar sambandsins, Evrópuþingsins og Evrópudómstólsins.
Ísland yrði valdalítið á Evrópuþinginu
Sigurður sagði Ísland vissulega fá fulltrúa á Evrópuþinginu við inngöngu í ESB en áhrif landsins þar yrðu takmörkuð í samanburði við stærri aðildarríki. Hann sagði því mikilvægt að kjósendur gerðu sér grein fyrir því að Ísland hefði ekki úrslitaáhrif á mótun þess regluverks sem síðan tæki gildi hér á landi.
Dómskerfið tæki einnig breytingum
Sigurður sagði íslenska dómskerfið einnig taka grundvallarbreytingum við inngöngu í Evrópusambandið. Hann benti á að samkvæmt núverandi EES-fyrirkomulagi gætu íslenskir dómstólar leitað ráðgefandi álits hjá EFTA-dómstólnum en endanlegt dómsvald væri áfram hjá íslenskum dómstólum. Við aðild að Evrópusambandinu yrðu íslensk mál hins vegar háð Evrópudómstólnum í Lúxemborg. Hann sagði það hafa mikla þýðingu þar sem sá dómstóll færi með endanlegt vald við túlkun Evrópuréttar. Í því samhengi rifjaði Sigurður upp Icesave-málið og sagði óvíst hvort niðurstaðan hefði orðið sú sama ef málið hefði verið dæmt fyrir Evrópudómstólnum í stað EFTA-dómstólsins.
Að mati Sigurðar sýndi það hversu miklu máli skipti hvaða dómstóll hefði lokaorðið í ágreiningsmálum sem snertu íslenska hagsmuni.
Varar við að umræðan verði of yfirborðskennd
Sigurður sagði umræðuna um Evrópusambandið of oft einskorðast við efnahagsmál eða viðskipti en að minna væri rætt um áhrif aðildar á stjórnskipan ríkisins og fullveldi Íslands. Hann sagði mikilvægt að almenningur fengi skýra mynd af því hvaða breytingar yrðu á valdi Alþingis, íslenskra ráðherra og dómstóla áður en tekin yrði ákvörðun um áframhaldandi aðildarviðræður.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.