Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson, ræddu við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði í síðdegisútvarpinu um áhrif mögulegrar aðildar að Evrópusambandinu á utanríkisviðskipti Íslands. Haraldur sagði Ísland þyrfti að taka upp sameiginlega tollastefnu sambandsins og þar með dragast inn í viðvarandi tolladeilur þess við Bandaríkin, Kína og önnur ríki. Slík breyting gæti skaðað íslensk fyrirtæki sem reiða sig á markaði utan Evrópusambandsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
ESB innganga er einnig innganga í tolladeilur ESB
Haraldur sagði umræðuna hafa þróast á þann veg að fleiri gerðu sér grein fyrir mikilvægi utanríkisviðskipta við ríki utan Evrópusambandsins. ESB ætti í viðvarandi tolladeilum við Bandaríkin og Kína auk annarra stórra viðskiptaríkja.
Með aðild færi Ísland sjálfkrafa inn í þessar deilur. Landið gæti ekki lengur ákveðið eigin tolla eða gert sjálfstæða viðskiptasamninga eftir þeim hagsmunum sem væru fyrir hendi hverju sinni.
Haraldur taldi litlar líkur á að spennan í tollamálum milli Evrópusambandsins og Bandaríkjanna hyrfi á næstunni. Ójafnvægi í viðskiptum ríkjanna væri slíkt að næstu Bandaríkjaforsetar gætu haldið áfram að beita sambandið þrýstingi óháð því hver sæti í Hvíta húsinu.
Pétur spurði hvort góð viðskiptatengsl Íslands við Kína gætu einnig raskast. Haraldur svaraði að markaðir í Asíu og Norður-Ameríku væru mjög mikilvægir fyrir mörg íslensk fyrirtæki. Þau gætu ekki flutt alla sölu sína yfir til ríkja Evrópusambandsins ef aðgangur að öðrum mörkuðum versnaði.
Valdið yfir utanríkisviðskiptum framselt
Evrópusambandið er tollabandalag og aðildarríkin fylgja sameiginlegri stefnu í viðskiptum við ríki utan þess. Haraldur sagði Ísland því þurfa að framselja sambandinu vald yfir stórum hluta utanríkisviðskipta sinna.
Ísland hefði gert fríverslunarsamning við Kína og gæti nú mótað viðskiptasambandið út frá eigin forsendum. Með ESB-aðild þyrfti landið hins vegar að laga sig að sameiginlegum tollum og reglum sambandsins.
Haraldur taldi óvarlegt að afhenda erlendu ríkjasambandi þetta vald. Ákvarðanir þess gætu haft alvarleg áhrif á íslensk fyrirtæki án þess að hagsmunir Íslands réðu niðurstöðunni.
Hann tengdi þetta einnig við samgöngur landsins. Ísland væri algjörlega háð flugi og siglingum til umheimsins. Reglur, tollar og gjöld sem sniðin væru að meginlandi Evrópu gætu því haft mun meiri áhrif hér en í ríkjum sem hefðu járnbrautir og akvegi yfir landamæri.
Efast um tölur um útflutning til ESB séu réttar
Arnþrúður vakti athygli á þeirri fullyrðingu að um 70% af útflutningi Íslands færi til Evrópu. Haraldur sagði þá framsetningu ekki gefa rétta mynd af raunverulegum viðskiptum Íslands við Evrópusambandið.
Stór hluti útflutningsins væri ál sem færi um Rotterdam eða 46% en væri síðan selt áfram til markaða utan sambandsins. Flutningur vöru í gegnum höfn innan ESB þýddi því ekki sjálfkrafa að endanlegur kaupandi væri þar.
Haraldur sagði raunverulegt hlutfall útflutnings til markaða innan Evrópusambandsins vera mun lægra þegar tekið væri tillit til þessa. Fullyrðingar um að yfirgnæfandi hluti íslenskra utanríkisviðskipta væri við sambandið hefðu ekki verið leiðréttar nægilega í umræðunni.
Markaðir utan Evrópu mikilvægir
Haraldur sagði Evrópusambandið ekki geta komið í stað þeirra viðskipta sem Ísland ætti við Asíu og Norður-Ameríku. Kaupmáttur væri takmarkaður í mörgum ríkjum sambandsins og þau gætu ekki tekið við öllum þeim vörum sem íslensk fyrirtæki seldu nú á alþjóðlegum mörkuðum.
Aðild gæti því sett Ísland í þá stöðu að ákvarðanir Evrópusambandsins röskuðu mikilvægum mörkuðum íslenskra fyrirtækja. Engin ástæða væri til að taka þá áhættu þegar Ísland gæti nú gert eigin viðskiptasamninga og mótað tollastefnu sína sjálft.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.