Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson, ræddu í síðdegisútvarpinu um áhrif hugsanlegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu á stjórnskipan landsins. Þau töldu að umræðan snerist of oft um einstök málaflokka en stærsta álitaefnið væri í raun hvernig valdi yfir íslenskum málefnum yrði háttað ef Ísland gengi í sambandið. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fullveldið var í brennidepli umræðunnar
Arnþrúður og Pétur ræddu merkingu fullveldis og sjálfsákvörðunarréttar þjóðarinnar í tengslum við Evrópusambandið. Í umræðunni var bent á að fullveldi fæli í sér að þjóðin réði sjálf lögum sínum, stjórnskipan og utanríkismálum.
Innganga í Evrópusambandið myndi fela í sér að hluti löggjafar- og dómsvald færðist frá íslenskum stjórnvöldum til yfiþjóðlegs valds Evrópusambandsins. Því væri ekki aðeins um að ræða breytingu á samstarfi við önnur ríki heldur einnig breytingu á því hvernig ákvarðanir væru teknar um málefni Íslands. Íslendingar væru að framselja löggjafar -og dómsvald og ákvörðunavald til Evrópusambandsins sem væri ekki ríki með þrígreiningu ríkisvalds eins og okkar skipan byggir á.
Innleiðing Evrópuréttar yrði umfangsmikil
Í umræðunni var fjallað um að aðildarríki Evrópusambandsins væru bundin af sameiginlegu regluverki sambandsins. Arnþrúður og Pétur ræddu að ný aðildarríki þyrftu að taka upp gildandi reglur og laga íslenskt lagaumhverfi að þeim skuldbindingum sem fylgja aðild.
Þá kom fram að undanþágur væru oft misskildar í almennri umræðu. Í mörgum tilvikum snerust þær fremur um innleiðingartíma en varanlega undanþágu frá reglum sem aðildarríki bæri að fylgja. Þetta væri mikilvægt atriði því þegar talað væri um samningaferli við ESB þá héldi fólk að Íslendingar geti sest að borðinu eins og um tvíhliða samninga væri að ræða. Þannig væri það ekki í raun, því það sem hægt er að semja um séu tímasetningar á því hversu langan tíma við þurfum til þess að innleiða og aðlaga Ísland að fyrirframgefnum reglum ESB. Í raun væru hér um enfislega einhliða samninga að ræða.
Áhrif aðildar ESB á hlutverk Alþingis
Fjallað var um stöðu Alþingis eftir hugsanlega aðild. Arnþrúður og Pétur bentu á að margir einblíndu á einstakar reglur eða stefnumál þegar Evrópusambandið bæri á góma en að grundvallarspurningin snerist að þeirra mati um stjórnskipan ríkisins.
Eftir að regluverk Evrópusambandsins hefði verið tekið upp yrði svigrúm Alþingis til að breyta þeim reglum takmarkaðra en áður. Því ætti umræðan ekki aðeins að snúast um einstök mál á borð við landbúnað, sjávarútveg eða umhverfismál heldur einnig um það hvar endanlegt ákvörðunarvald lægi.
Deilt um lýðræðislegt umboð stofnana ESB
Arnþrúður og Pétur ræddu einnig stofnanakerfi Evrópusambandsins og hvernig lykilákvarðanir væru teknar innan þess. Í umræðunni kom fram gagnrýni á áhrif kjósenda á val æðstu embættismanna Evrópusambandsins væru óbein og almenningur í aðildarríkjunum hefði enga möguleika til að hafa áhrif á ákvarðanir sem teknar væru á vettvangi ESB.
Þess vegna væri mikilvægt að umræða um mögulega aðild Íslands snerist ekki aðeins um efnahagsleg áhrif eða einstaka málaflokka heldur einnig um þær breytingar sem aðild gæti haft á stjórnskipan landsins og meðferð ríkisvalds.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.