Pétur Gunnlaugsson ræddi við Ögmund Jónasson, fyrrverandi ráðherra og meðlim í Samtökunum til vinstri við ESB, í síðdegisútvarpinu í dag, um áhrif aðildar á fullveldi, lýðræði og verkalýðshreyfinguna. Ögmundur sagði miðstýringu Evrópusambandsins setja verkalýðsbaráttu þrengri skorður en íslensk verkalýðshreyfing hefði haft mikil áhrif á launakjör, jöfnuð og stefnu stjórnvalda. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Stöðugleiki felur í sér auknar hömlur
Pétur spurði hvað stuðningsmönnum ESB-aðildar gengi til þegar þeir töluðu um stöðugra efnahagsumhverfi og fyrirsjáanlegri aðstæður innan Evrópusambandsins.
Ögmundur svaraði að slíkur stöðugleiki fæli meðal annars í sér meiri miðstýringu og auknar hömlur á verkalýðshreyfinguna. Minna svigrúm væri fyrir verkalýðsfélög til að knýja fram breytingar sem gætu raskað þeim skorðum sem sameiginlegt regluverk og efnahagsstefna ESB settu.
Íslensk verkalýðshreyfing öflug
Íslensk verkalýðshreyfing hefði aftur á móti verið öflug og haft áhrif langt út fyrir hefðbundnar kjaraviðræður. Barátta hennar hefði stuðlað að bættum launakjörum, meiri jöfnuði og breytingum á stefnu stjórnmálaflokka.
Pétur benti á að um 90% launafólks á Íslandi ættu aðild að stéttarfélögum og almenningur væri almennt jákvæður gagnvart verkalýðshreyfingunni. Ögmundur tók undir það og sagði hreyfinguna hafa skapað lifandi samfélagsumræðu og þrýsting á stjórnvöld til félagslegra umbóta.
Slík barátta hefði veikst víða í Evrópu samhliða aukinni miðstýringu. Hann varaði við að flytja íslenskt samfélag inn í kerfi þar sem verkalýðshreyfingin hefði minni möguleika á að hafa áhrif.
Fullveldi færir ákvarðanir nær fólkinu
Pétur spurði jafnframt hvað yrði um fullveldi Íslands við inngöngu í ESB. Ögmundur sagði rétt að Ísland hefði þegar framselt hluta valds síns með alþjóðlegum samningum en landið héldi enn yfirráðum yfir mikilvægum málaflokkum.
Þar nefndi hann sjávarauðlindina, landbúnaðinn og utanríkisstefnuna. Íslendingar gætu tekið ákvarðanir um þessi mál sjálfir og breytt um stefnu með lýðræðislegum hætti.
Aðild að ESB myndi færa fleiri málaflokka undir sáttmála og regluverk Evrópusambandsins. Þróunin frá Rómarsáttmálanum árið 1957 í gegnum Maastricht-, Amsterdam- og Lissabonsáttmálana hefði öll verið í átt að aukinni miðstýringu og minna neitunarvaldi einstakra ríkja.
Ögmundur sagði fullveldi og lýðræði haldast í hendur. Því nær almenningi sem ákvarðanavaldið væri þeim mun auðveldara væri að veita valdhöfum aðhald og breyta rangri stefnu.
Íslenski stóllinn færist til Brussel
Aðildarsinnar héldu því gjarnan fram að Ísland þyrfti að fá sæti við borðið þar sem ákvarðanir væru teknar. Ögmundur sagði þá framsetningu snúa málinu á hvolf.
Ísland hefði nú eigið sæti við samningaborð alþjóðastofnana og gæti gert sjálfstæða samninga við önnur ríki. Við inngöngu í ESB tæki fulltrúi Evrópusambandsins hins vegar við sæti Íslands í mörgum málaflokkum.
Hann nefndi varnar- og utanríkismál sem dæmi. Ísland gæti formlega sagt upp varnarsamningnum við Bandaríkin eða breytt stefnu sinni innan NATO. Slíkar ákvarðanir gætu haft afleiðingar en væru engu að síður á valdi íslenskra stjórnvalda.
Vald sem væri varanlega fært undir sáttmála ESB yrði mun erfiðara að endurheimta. Tímabundin samkomulög eða undanþágur breyttu ekki þeirri grundvallarreglu að dómstóll ESB túlkaði rétt Evrópusambandsins og sá réttur yrði ráðandi.
Ögmundur sagði Íslendinga því ekki vera að fá nýjan stól við samningaborðið með aðild. Þeir væru þvert á móti að afhenda Brussel stóla sem þjóðin hefði nú þegar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.