Evrópusambandið er í viðræðum um að veita úkraínsku stáli undanþágu frá kolefnistengdum innflutningsskatti sambandsins, svokölluðum Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), sem tók gildi í janúar. Samkvæmt upplýsingum frá úkraínskum aðilum snúa viðræðurnar að því að létta byrðar af einni mikilvægustu útflutningsgrein Úkraínu á sama tíma og landið stendur frammi fyrir stríðsrekstri og efnahagslegum þrýstingi. Þetta kemur fram í frétt Politico.
Stál lykilþáttur í efnahag og varnarmálum Úkraínu
Stáliðnaður Úkraínu er meðal stærstu útflutningsgreina landsins og skilaði um fjórum milljörðum dollara í tekjur árið 2023 samkvæmt Alþjóðabankanum. Greinin er jafnframt talin lykilþáttur í hernaðarlegri uppbyggingu bæði innan Úkraínu og í Evrópu þar sem eftirspurn eftir stáli hefur aukist með auknum útgjöldum til varnarmála. Yuriy Ryzhenkov, forstjóri Metinvest, segir að úkraínsk stjórnvöld hafi leitað til fyrirtækisins eftir gögnum og greiningum í tengslum við viðræður um CBAM.
Hann segir að staða iðnaðarins sé þegar erfið þar sem útflutningur hafi dregist verulega saman frá innrás Rússlands árið 2022 og að árásir á skip og innviði hafi haft bein áhrif á flutninga.
Varanleg áhrif á útflutning
Úkraínsk stálfyrirtæki hafa bent á að kolefnisskatturinn geti haft afgerandi áhrif á aðgang þeirra að evrópskum mörkuðum sem eru þeirra stærstu viðskiptasvæði. Eitt fyrirtæki greindi frá því að eftir að skatturinn tók gildi hafi pantanir frá Evrópu nánast horfið á fyrstu mánuðum ársins 2026.
Útflutningur stáls frá Úkraínu hefur á sama tíma minnkað úr nær fimm milljónum tonna árið 2021 niður í um 2,2 milljónir tonna eftir að stríðið hófst.
Vilja styðja uppbyggingu og aðlögun
Á Evrópuþinginu hefur komið fram vilji til að veita Úkraínu sértæka meðferð þar sem landið er umsóknarríki að sambandinu. Mohammed Chahim, þingmaður frá Hollandi sem leiðir endurskoðun á CBAM, segir mikilvægt að styðja við enduruppbyggingu úkraínsku efnahagslífsins og meta hvort núverandi skilyrði séu of íþyngjandi.
Eitt af þeim úrræðum sem hafa verið rædd er að greiðslur sem annars færu í kolefnisskatt verði settar á sérstaka reikninga og nýttar til að hjálpa úkraínskum fyrirtækjum að uppfylla umhverfiskröfur Evrópusambandsins.
Óvíst um niðurstöðu
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur ekki tjáð sig opinberlega um málið. Ef af undanþágu verður myndi það marka fordæmi þar sem kolefnisskatturinn er lykilþáttur í loftslagsstefnu sambandsins og ætlaður til að jafna samkeppnisstöðu milli evrópskra og erlendra framleiðenda.