Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu í dag, um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu frá árinu 2009. Jón sagði að formlega umsóknarbréfið hefði verið án fyrirvara Alþingis um undanþágur, þrátt fyrir að Alþingi hefði gert það að skilyrði fyrir umsókninni að fyrirvararnir fylgdu með. Umsóknarbréf Jóhönnu Sigurðardóttur og Össurar Skarphéðinssonar hafi hvorki verið þýtt á íslensku né birt í Stjórnartíðindum. Jón er einn fárra Íslendinga sem sat í ríkissjórn Jóhönnu og Steingríms þegar ákvörðunin var tekin um að sækja um aðild að ESB og deilurnar um umsóknina stóðu sem hæst. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fyrirvarar Alþingis fylgdu ekki umsókninni til ESB
Arnþrúður spurði Jón hvað þjóðin vissi ekki enn um umsóknarferlið sem leynt hefði átt að fara. Hann svaraði því til að mikill munur væri á þingsályktun Alþingis og umsóknarbréfinu sem ríkisstjórnin sendi Evrópusambandinu. Það væri mjög alvarlegt að væntanleg umsókn Íslands aftur, verði miðuð við fyrri umsókn frá 2009 þar sem fyrri umsókn hefði ekki innihaldið skýra fyrirvara við inngöngu í ESB sem Alþingi hafi samþykkt en Jóhanna og Össur hafi ákveðið að senda ekki með umsókninni. Því megi ætla að stjórn Evrópusambandsins hafi verið í góðri trú og haldið að það væru heilindi á bak við umsóknina. Sama sé hægt að segja um Íslendinga hafi sem e.t.v. ekki vitað um að fyrirvarar Alþingis hafi hvergi verið nefndir með fyrri umsókn árið 2009
Alþingi og íslenska þjóðin blekkt
Jón fór með sjávarútvegs- og landbúnaðarmál í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur þegar umsóknin var lögð fram. Hann rifjaði upp að Alþingi hefði sett ítarlega fyrirvara um meðal annars sjávarútveg, landbúnað, matvælaöryggi og dýraheilbrigði. Þessir fyrirvarar hefðu verið rauð strik sem ekki mætti fara yfir í viðræðunum. Alþingi og íslenska þjóðin hafi í raun verið blekkt með því að hafa fyrirvarana ekki með umsókninni.
Núverandi ríkisstjórn heldur áfram þar sem frá var horfið
Núverandi forráðamenn ríkisstjórnarinnar sem hafa samþykkt þjóðaratkvæðagreiðsluna, hafa haldið því á lofti að það verði haldið áfram með umsóknina frá 2009 ef landsmenn kjósa að segja Já í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst n.k. Með hliðsjón af fyrri umsókn þá mun ný umsókn fela í sér ósk um fulla og óskoraða aðild eins og árið 2009.
Eftir samþykkt þingsályktunarinnar hefði Jón tekið saman þau atriði sem vörðuðu ráðuneyti hans og lagt þau fyrir ríkisstjórnina. Ríkisstjórnin hefði samþykkt afstöðuna og honum hefði því borið að fylgja fyrirvörum Alþingis.Formlegt umsóknarbréf ríkisstjórnarinnar hefði hins vegar verið á ensku og undirritað af Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra og Össuri Skarphéðinssyni utanríkisráðherra. Þar hefði verið vísað til 49. gr. sáttmálans um Evrópusambandið.
Sótt um fulla og óskoraða aðild
Þegar Arnþrúður spurði hvort ríkisstjórnin hefði gengið lengra en Alþingi hafði samþykkt og var vísað til lauslegrar þýðingar bréfsins. Þar hefði verið sótt um „fulla og óskoraða aðild“ Íslands að sambandinu án þess að fyrirvarar Alþingis kæmu fram. Hann minntist þess heldur ekki að þingsályktunin hefði verið send ESB með umsókninni.
Birtingarskyldunni ekki fylgt
Jón sagði umsóknarbréfið vera hið formlega skjal sem Evrópusambandið hefði tekið við. Það hefði stjórnsýslulegt, lagalegt og þjóðréttarlegt gildi en þrátt fyrir það hefði það aldrei verið þýtt formlega eða gefið út á íslensku.
Hann lagði sérstaka áherslu á að umsóknin hefði ekki verið birt í Stjórnartíðindum. Jón sagði stjórnvöldum skylt að birta slíkt skjal á íslensku en almenningur hefði aldrei fengið að sjá á íslensku það sem forsætisráðherra og utanríkisráðherra undirrituðu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar.
Hann sagði ekki nægja að vísa til þingsályktunar Alþingis þegar umsóknarbréfið hefði verið orðað með öðrum hætti. Þingsályktunin hefði innihaldið skýra fyrirvara en formlega umsóknin hefði verið fyrirvaralaus.
Jón sagði að það þyrfti að þýða bréfið, birta það í Stjórnartíðindum og dreifa því til landsmanna. Þjóðin þyrfti að geta kynnt sér skjalið áður en hún tæki afstöðu til áframhaldandi aðildarviðræðna eins og þjóðaratkvæðagreiðslan ber með sér.
Óljóst um hvað verður kosið
Fram kom að munurinn á þingsályktuninni og umsóknarbréfinu gæti breytt forsendum fyrirhugaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Skýra þyrfti hvort kosið yrði um framhald á grundvelli fyrirvara Alþingis um undanþágur eða fyrirvaralausu umsóknarinnar.
Aðspurður um þetta sagði Jón að ekki lægi ljóst fyrir hvað fælist í áframhaldandi viðræðum. Fyrirvarar Alþingis hefðu ekki fylgt umsókninni en það væri umsóknarbréfið sem hefði verið afhent Evrópusambandinu.
Jón sagði birtingu bréfsins vera frumskilyrði þess að kjósendur gætu tekið upplýsta afstöðu. Áður en gengið yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu yrði að liggja fyrir hvaða umsókn, ferli og skuldbindingar ætti að endurvekja.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.