Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðlaug Þór Þórðarson þingmann Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi utanríkisráðherra í síðdegisútvarpinu í dag um ETS-kerfi Evrópusambandsins, kolefnisgjöld og áhrif þeirra á íslenskt atvinnulíf. Arnþrúður spurði sérstaklega um alvarlega stöðu Icelandair sem væri hægt að flokka sem þjóðaröryggismál. Guðlaugur sagði að núverandi fyrirkomulag hafi alvarleg áhrif á Icelandair, íslensk skipafélög og samkeppnisstöðu landsins þar sem Ísland byggði samgöngur sínar á flugi og siglingum, til að tengjast umheiminum. Mikilvægt væri að stjórnvöld kæmu að málinu fremur en að eyða tíma og orku í málefni Evrópusambandsins. Hér væri um mjög brýnt mál að ræða. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Pólitísk ákvörðun að hjálpa Icelandair – þjóðaröryggismál
Í þættinum var Guðlaugur sérstaklega spurður um alvarlega stöðu Icelandair vegna ETS gjalda og jafnvel væri um þjóðaröryggismál að ræða. Sagði hann að rekstrarumhverfi félagsins gæti versnað verulega ef stjórnvöld næðu ekki fram breytingum eða undanþágum innan kerfisins. Guðlaugur sagði að samkeppnisstaða Íslands væri í húfi þar sem bæði ferðaþjónusta og vöruflutningar væru háðir flugi og siglingum. Það væri pólitísk ákvörðun að bregðast við þessari stöðu hjá Icelandair.
Guðlaugur sagði að Ísland byggi við allt aðrar aðstæður en ríki á meginlandi Evrópu þar sem samgöngur væri ekki valkostur heldur nauðsyn. Hann sagði ETS-kerfið og aukin kolefnisgjöld leggjast þyngra á íslensk fulgfélög og skiptfélög en fyrirtæki innan meginlands Evrópu vegna legu landsins.
Gagnrýndi stjórnvöld fyrir veika hagsmunagæslu
Guðlaugur sagði íslensk stjórnvöld ekki hafa sýnt nægilega ákveðni gagnvart Evrópusambandinu í málinu. Hann sagði að ráðherrar þyrftu að beita sér af meiri krafti gagnvart erlendum samstarfsríkjum og stofnunum ESB til að verja íslenska hagsmuni.
Hann rifjaði upp að þegar hann gegndi embætti utanríkisráðherra hefði Ísland þurft að berjast fyrir aðgangi að lyfjum og lækningavörum í COVID-faraldrinum eftir að upp komu hugmyndir innan Evrópu um að halda ríkjum utan sambandsins utan ákveðins samstarfs. Guðlaugur sagði að með markvissri hagsmunagæslu hefði tekist að breyta þeirri afstöðu.
Bendir á undanþágur fyrir önnur svæði
Í þættinum kom fram að svæði eins og Malta og Kanaríeyjar hefðu fengið sérstakar undanþágur eða sérlausnir vegna landfræðilegrar stöðu sinnar og þyrftu því ekki að greiða ETS gjöld vegna flugs eða siglinga. Guðlaugur sagði Ísland eiga að byggja málflutning sinn á sambærilegum rökum þar sem einangruð staða landsins gerði samgöngur að grundvallaröryggismáli.
Hann sagði jafnframt að Sjálfstæðismenn hefðu lagt til lækkun kolefnisgjalda hér á landi, til að draga úr áhrifum aukins kostnaðar á heimili og atvinnulíf. Guðlaugur taldi að íslensk stjórnvöld hefðu svigrúm til að bregðast við en það krefðist skýrari stefnu og meiri pólitísks vilja.
Málið varðar þjóðarhagsmuni og grunnstoðir samfélagsins
ETS-málið snúist því ekki aðeins um einstök fyrirtæki heldur grunnstoðir íslensks samfélags. Hann sagði, ef kostnaður vegna flugs og siglinga héldi áfram að aukast, gæti það haft áhrif á verðlag, samkeppni, ferðaþjónustu og tengingar Íslands við umheiminn. Að hans mati væri því nauðsynlegt að stjórnvöld settu hagsmuni Íslands í forgang gagnvart Evrópusambandinu og ynnu markvisst að breytingum á kerfinu áður en áhrifin yrðu enn meiri.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.