Þegar José Manuel Albares, utanríkisráðherra Spánar, sótti Ísland heim í boði Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra dagana 22.–23. júní undirrituðu ráðherrarnir fjóra samstarfssamninga og tóku þátt í opinberri umræðu um Evrópumál og fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi 29. ágúst.
Eðlilegt er að Ísland eigi virk og góð samskipti við Spán. Heimsókn Albares var þó ekki eingöngu hefðbundinn diplómatískur viðburður. Hann kemur frá ríkisstjórn Pedro Sánchez sem stendur í einni alvarlegustu pólitísku kreppu sem riðið hefur yfir spænska Sósíalistaflokkinn, PSOE, um langt skeið.
Albares er umdeildur
Albares er ekki ópólitískur embættismaður sem af tilviljun rataði í ráðherrastól. Áður en hann varð utanríkisráðherra árið 2021 starfaði hann sem diplómat og náinn ráðgjafi Pedro Sánchez. Andstæðingar hans hafa gagnrýnt náin tengsl hans við forsætisráðherrann og talið að hraður frami hans í utanríkisþjónustunni hafi að hluta byggst á þeim tengslum.
Hann hefur einnig sætt pólitískri gagnrýni fyrir sósíalíska afstöðu sína og náin tengsl við PSOE. Að mati gagnrýnenda hefur hann verið of pólitískur til að gegna hefðbundnu hlutverki ferildiplómats. Stuðningsmenn hans benda hins vegar á menntun hans og víðtæka reynslu af alþjóðastarfi.
Spillingarskuggi ríkisstjórnarinnar
Daginn áður en Albares kom til Íslands var José Lúis Ábalos, fyrrverandi samgönguráðherra í ríkisstjórn Sánchez og áður einn nánasti samstarfsmaður forsætisráðherrans, dæmdur í 24 ára fangelsi fyrir spillingarbrot. Málið tengdist meðal annars mútum og ólöglegum þóknunum við opinber innkaup á grímum í heimsfaraldrinum.
Þá bíður Santos Cerdán, fyrrverandi skipulagsritari PSOE og annar náinn samstarfsmaður Sánchez, réttarhalda vegna ásakana um mútur, áhrifasölu og þátttöku í skipulagðri brotastarfsemi. Einnig er rannsakað hvort óskráður sjóður eða ógegnsæjar reiðufjárgreiðslur hafi verið notaðar innan flokksins. Cerdán neitar sök og PSOE hafnar því að flokkurinn hafi verið ólöglega fjármagnaður.
Pólitísk ábyrgð getur reynst Pedro Sanchez örlagarík
Pedro Sánchez hefur sjálfur ekki verið ákærður í þessum málum. Pólitísk ábyrgð er þó víðari en refsiábyrgð. Þegar fyrrverandi ráðherra er sakfelldur fyrir stórfellda spillingu og lykilmenn flokksins sæta rannsókn verður ríkisstjórn óhjákvæmilega fyrir trúverðugleikaskaða. Það er sérstaklega athyglisvert þar sem Sánchez komst til valda árið 2018 með loforð um að hreinsa til í spænskum stjórnmálum.
Albares hefur ekki verið tengdur spillingarmálunum og það væri rangt að gefa slíkt í skyn. Hann er hins vegar utanríkisráðherra ríkisstjórnar í pólitískri vörn og náinn samstarfsmaður forsætisráðherrans. Því er eðlilegt að skoða heimsókn hans með gagnrýnni sýn, einkum þegar hún var nýtt til umræðu um framtíð Íslands í Evrópusamstarfi.
Varnir ESB eru enn á teikniborðinu
Albares hefur kallað eftir því að Evrópusambandið taki öryggi sitt í eigin hendur og færist nær evrópskum her. Hann hefur sagt að Evrópa geti ekki vaknað á hverjum morgni og velt fyrir sér hvað Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, geri næst! Því þurfi Evrópa að byggja upp eigin fælingarmátt og varnargetu.
Hér blasir kaldhæðnin við. Albares vill treysta varnir Evrópu vegna þess að hann treystir ekki Trump, en varnir ESB gegn ytri ógnum eru enn að mestu á teikniborðinu. ESB hefur hvorki eigin her né sameiginlega herstjórn og getur ekki veitt varnargetu sem jafnast á við NATO.
Varnir ESB
„Varnir ESB“ eru enn einkum sjóðir, áætlanir, innkaupasamstarf og yfirlýsingar. Hernaðarlegt skjól Evrópu heitir áfram NATO og þar gegna Bandaríkin lykilhlutverki. Það er sérstakt að boða evrópskt varnarsjálfstæði en treysta áfram á bandarískan herafla, herstjórn og fælingarmátt þegar alvara er á ferðinni.
Íslendingar eiga að ræða Evrópumál af yfirvegun, en ekki taka yfirlýsingar um „evrópskar varnir“ sem staðreynd áður en þær eiga sér raunverulega stoð. Vörnum Íslands er vel borgið með varnarsamningi við Bandaríkin og aðild að NATO.