Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Eyjólf Ármannsson, innviðaráðherra og þingmann Flokks fólksins í síðdegisútvarpinu í dag, um fullveldi Íslands og hvaða breytingar yrðu á stjórnskipulegri stöðu landsins við inngöngu í Evrópusambandið. Eyjólfur sagði ESB vera yfirþjóðlegt vald og aðild fæli í sér framsal ríkisvalds til stofnana þess. Hann gerði skýran greinarmun á slíku valdaframsali og þeim skuldbindingum sem Ísland tekur á sig með hefðbundnum alþjóðasamningum. Arnþrúður gekk sérstaklega eftir því hver hefði síðasta orðið þegar framsal valds hefði verið fært til ESB. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Yfirþjóðlegt vald breytir stöðu Íslands
Eyjólfur sagði ríki geta tekið á sig ýmsar þjóðréttarlegar skuldbindingar án þess að framselja ríkisvald eins og t.d. NATO. Aðild að Evrópusambandinu væri annars eðlis, vegna þess að sambandið færi sjálft með vald á ákveðnum sviðum sem aðildarríkin hefðu fært því.
Arnþrúður benti á að þetta væri lykilatriði í fullveldisumræðunni. Spurningin væri ekki aðeins hvort Ísland tæki á sig skuldbindingar heldur hvort íslenska ríkið héldi lokaákvörðunarvaldinu. Eyjólfur tók undir að þarna væri grundvallarmunur á hefðbundnu milliríkjasamstarfi og aðild að yfirþjóðlegu sambandi.
Hann lagði þó áherslu á að ESB-aðild þýddi ekki að allt ríkisvald flyttist frá Íslandi. Alþingi, ríkisstjórn og íslenskir dómstólar störfuðu áfram en á þeim sviðum þar sem vald hefði verið framselt giltu þær valdheimildir sem aðildarríkin hefðu fært stofnunum ESB.
Dómsvaldið yrði annars eðlis en samkvæmt EES
Munurinn á EES-samningnum og ESB-aðild kom skýrt fram þegar rætt var um dómsvaldið. Eyjólfur sagði EFTA-dómstólinn ekki fara með sams konar yfirþjóðlegt vald gagnvart Íslandi og dómstóll Evrópusambandsins gagnvart aðildarríkjum ESB.
Arnþrúður vakti athygli á að þetta skipti máli þegar fullyrt væri að Ísland væri þegar búið að framselja sambærilegt vald vegna EES-samningsins. Núverandi fyrirkomulag byggði á 2 stoðum og íslensk stjórnskipun stæði utan hins beina yfirþjóðlega kerfis ESB.
Kom fram í þættinum að við aðild yrði staðan önnur. Ísland yrði hluti af réttarkerfi sambandsins á þeim sviðum sem féllu undir vald þess og þar með yrði ekki lengur hægt að líta svo á að íslensk stjórnvöld hefðu ein lokaorðið.
Stjórnarskráin þarf að heimila valdaframsalið
Umræðan snerist einnig að því hvort breyta þyrfti stjórnarskránni áður en Ísland gæti gengið í Evrópusambandið. Eyjólfur sagði að tryggja þyrfti stjórnskipulegan grundvöll fyrir því valdaframsali sem aðild fæli í sér.
Þetta væri meðal þess sem aðgreindi ESB-aðild frá venjulegum alþjóðasamningum. Ekki væri eingöngu verið að samþykkja reglur eða skuldbindingar gagnvart öðrum ríkjum heldur að veita yfirþjóðlegum stofnunum vald sem hefði réttaráhrif hér á landi.
Arnþrúður spurði aftur um kjarna fullveldismálsins og kom fram í umræðunni að almenningur þyrfti að gera sér grein fyrir þessum mun þegar tekin væri afstaða til framhalds aðildarferlisins. Eyjólfur sagði mikilvægt að ræða þessi atriði skýrt og gera grein fyrir því hvaða vald yrði framselt og hvaða vald yrði áfram hjá íslenska ríkinu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.