Ríkisstjórnin boðar umfangsmikið aðhald í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2027. Ráðstafanir til að draga úr útgjaldavexti ríkissjóðs nema alls 44,2 milljörðum króna og fela meðal annars í sér almennt aðhald, fækkun stöðugilda hjá ríkinu og niðurskurð eða endurmat á fjölmörgum útgjaldaliðum. Samhliða þessu eru boðaðar skatt- og gjaldabreytingar sem eiga að auka tekjur ríkissjóðs um 34,1 milljarð króna.
Stöðugildum fækkað um 200
Almennt aðhald nemur 4,7 milljörðum króna. Þar kemur annars vegar til 1% almenn aðhaldskrafa sem þegar var boðuð í fjármálaáætlun og hins vegar aukið aðhald sem bætt hefur verið við við gerð fjárlagafrumvarpsins.
Heilbrigðis- og öldrunarstofnanir, skólar, dómstólar og löggæsla voru undanþegin upphaflegu 1% kröfunni en viðbótaraðhaldið nær einnig til þessara málaflokka, þó með lægri kröfu en víða annars staðar.
Þá á stöðugildum ríkisins að fækka um 1%, eða um 200 stöðugildi. Ríkissjóður á að spara rúma 3 milljarða króna á ársgrundvelli með þeirri aðgerð. Í frumvarpinu segir að áhersla verði lögð á að verja beina þjónustu við almenning og ná hagræðingu meðal annars með endurskipulagningu, sjálfvirknivæðingu og betri nýtingu stoðþjónustu.
36,2 milljarðar teknir með sértækum ráðstöfunum
Langstærsti hluti 44,2 milljarða aðhaldsins felst þó í sértækum ráðstöfunum sem nema samtals 36,2 milljörðum króna.
Þar munar mest um 8 milljarða lækkun vegna Nýs Landspítala. Þá eru 3,5 milljarðar teknir vegna rammaáætlana ESB, 3,2 milljarðar vegna styrkja til orkuskipta og 3 milljarðar vegna stofnframlaga.
Hagræðing í opinberum innkaupum á að skila 2,7 milljörðum, 2 milljarðar eru teknir vegna byggingar nýs fangelsis og önnur 2 milljarða breyting er gerð undir liðnum betri samgöngur. Þá nema ráðstafanir vegna endurhæfingarlífeyris 1,5 milljörðum, framlaga vegna farsældarlaga 1,1 milljarði og vaxtabóta 800 milljónum. Aðrar sértækar ráðstafanir nema samtals 8,4 milljörðum króna.
Frumvarpið gerir jafnframt ráð fyrir sameiningu og endurskipulagningu ríkisstofnana. Meðal annars á að sameina Matvælastofnun, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs í nýja Stofnun atvinnuveganna. Einnig er gert ráð fyrir hagræðingu í skipulagi dómstóla, lögreglu, safnastarfsemi og á háskólastigi.
Hækkun skatta og gjalda skila ríkinu 34,1 milljarði
Aðhaldið er aðeins önnur hlið frumvarpsins. Á tekjuhliðinni eru boðaðar skatt- og gjaldabreytingar sem eiga samtals að skila ríkissjóði 34,1 milljarði króna á árinu 2027.
Krónutölugjöld verða hækkuð um 5,2% og áætlar ríkið að sú hækkun skili 6,5 milljörðum króna. Þar undir falla meðal annars áfengis-, tóbaks- og nikótíngjöld, kolefnisgjald, gistináttaskattur, innviðagjald, bifreiða- og kílómetragjald, útvarpsgjald og gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra.
Bankaskattur á að skila 6 milljörðum króna til viðbótar og ný gjaldtaka á ferðaþjónustu 5 milljörðum. Kílómetragjald á ökutæki á síðan að hækka þannig að það skili ríkissjóði 4 milljörðum til viðbótar umfram almenna verðlagsuppfærslu.
Baðlón færð í almennt VSK-þrep
Breytingar eru einnig boðaðar á virðisaukaskatti. Gufuböð, baðlón og skyld starfsemi verða færð í almennt þrep virðisaukaskatts og á það að auka tekjur ríkissjóðs um 4 milljarða króna.
Endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu við íbúðarhúsnæði verður jafnframt lækkuð úr 35% í 20%. Sú breyting á að skila ríkinu 3,6 milljörðum króna.
Nýtt gjald á ferðamenn
Ríkisstjórnin vinnur einnig að nýrri gjaldtöku á ferðamannastöðum í eigu þjóðarinnar. Í frumvarpinu er gjaldið tengt þeirri stefnu stjórnvalda að taka upp auðlindagjald fyrir aðgang ferðamanna að náttúruperlum Íslands. Gert er ráð fyrir að það skili ríkissjóði 5 milljörðum króna á næsta ári.
Forvarnargjald vegna innviða á Reykjanesskaga verður framlengt til ársloka 2027 og á að skila 1,2 milljörðum. Breytingar á skattlagningu einstaklinga með minni háttar tilfallandi tekjur og endurskoðun frádráttarheimilda eiga að skila öðrum 500 milljónum króna. Vitagjald á að skila 200 milljónum til viðbótar.
Þá hefur svokallað framleiðniviðmið áhrif á tekjuskatt einstaklinga. Samkvæmt frumvarpinu verður viðmiðið 0% árið 2027 sem þýðir að skattleysis- og þrepamörk fylgja ekki framleiðniaukningu það ár. Tekjuáhrif þess eru metin 3,1 milljarður króna.
Fjárlagafrumvarpið byggir þannig bæði á verulegu aðhaldi á útgjaldahlið og aukinni tekjuöflun ríkissjóðs. Aðhaldsráðstafanirnar nema 44,2 milljörðum króna og skatt- og gjaldabreytingarnar 34,1 milljarði. Samanlagt eru áhrif þessara ráðstafana því rúmir 78 milljarðar króna á ríkisfjármálin árið 2027.
Hér fyrir neðan má lesa frumvarpið.