Pétur Gunnlaugsson ræddi við Björn Jón Bragason, sagnfræðing og lögfræðing, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu um bókina, Veraldarvafstur, sem fjallar um athafnamennina Svein B. Valfells og Svein Valfells yngri og þátt þeirra í uppbyggingu íslensks atvinnulífs. Björn Jón greindi frá því hvernig Sveinn eldri kom Loftleiðum til hjálpar þegar til stóð að hætta flugrekstri félagsins. Hann lagði fram verulegt fjármagn og varð um tíma stærsti hluthafi félagsins án þess þó að taka sæti í stjórn þess. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fjárfestingin tryggði áframhaldandi starfsemi Loftleiða
Sveinn B. Valfells kom að Loftleiðum þegar framtíð félagsins var í mikilli óvissu. Björn Jón sagði helstu hluthafa hafa talið að rekstrargrundvöllur flugfélagsins væri ekki lengur fyrir hendi og því hefði komið til álita að hætta flugrekstri, kaupa olíuskip og hefja útgerð þess í staðinn.
Starfsmenn Loftleiða vildu hins vegar halda starfseminni áfram og leituðu til Sigurðar Helgasonar, sem var náfrændi Sveins. Sigurður hafði dvalið í Bandaríkjunum á svipuðum tíma og Sveinn og sá möguleika á að byggja upp starfsferil vestanhafs.
Sveinn hét verulegu fjármagni til að bjarga félaginu og tók þannig þátt í þeirri baráttu sem varð um framtíð þess. Björn Jón sagði að félagið hefði haldið áfram starfsemi í kjölfarið og þar með hefði hafist það sem síðar varð þekkt sem Loftleiðaævintýrið.
Var stærsti hluthafinn en tók ekki sæti í stjórn
Björn Jón sagði Svein hafa orðið stærsta hluthafa Loftleiða um tíma en þrátt fyrir það aldrei tekið sæti í stjórn félagsins. Hann virtist heldur ekki hafa haft bein afskipti af daglegum rekstri.
Þetta taldi Björn Jón einkennandi fyrir viðskiptahætti Sveins. Hann hefði verið tilbúinn að taka mikla fjárhagslega áhættu þegar hann hefði trú á viðskiptahugmyndum og því fólki sem stæði að þeim.
Sveinn hefði ekki aðeins horft til þeirrar áhættu sem fylgdi fjárfestingunni heldur einnig þeirra möguleika sem fólust í að halda flugrekstrinum áfram. Þannig hefði hann stutt við framtak annarra án þess að leitast sjálfur eftir stjórnunarhlutverki.
Pétur minnti á mikilvægi þessarar uppbyggingar fyrir íslenskt flug og sérstaklega flugsamgöngur milli Íslands, Bandaríkjanna og Evrópu. Björn Jón tók undir það og taldi fjárfestinguna lýsa vel þeirri framsýni sem Sveinn hefði sýnt í atvinnurekstri.
Loftleiðir buðu einokun í flugsamgöngum birginn
Björn Jón tengdi þátttöku Sveins í Loftleiðum við reynslu hans af íslenska haftakerfinu. Sveinn hafði sjálfur þurft að glíma við innflutningshöft, gjaldeyrisskömmtun og takmarkaðan aðgang að lánsfé þegar hann byggði upp fyrirtæki sín.
Björn Jón taldi að þessi reynsla hefði haft áhrif á afstöðu Sveins til samkeppni og frjálsra viðskipta. Hann hefði því haft samúð með þeim sem vildu bjóða ráðandi samgöngufyrirtækjum birginn og skapa nýja möguleika í millilandaflugi.
Fjárfestingin í Loftleiðum hefði þannig samræmst þeirri viðskiptahugsun sem Sveinn fylgdi á öðrum sviðum. Hann hefði oft komið að nýjum atvinnugreinum og nýtt tækifæri sem aðrir töldu of áhættusöm.
Björn Jón nefndi einnig að Sveinn hefði komið að fjölmörgum öðrum fyrirtækjum, meðal annars Steypustöðinni, Vinnufatagerðinni og verslunarrekstri, og að Loftleiðir væru aðeins eitt dæmi um umfangsmikil umsvif hans.
Sameining flugfélaganna var rædd á heimili Sveins
Pétur spurði hvernig Sveinn hefði tekið því þegar Loftleiðir og Flugfélag Íslands sameinuðust. Hann rifjaði jafnframt upp að innan Loftleiða hefðu verið skiptar skoðanir um sameininguna og að hluti þeirra sem tengdust félaginu hefði verið ósáttur við niðurstöðuna.
Björn Jón sagði Svein hafa talið sameininguna nauðsynlega og ekki séð aðra raunhæfa lausn á þeim tíma. Hann greindi jafnframt frá því að fyrstu þreifingar um sameiningu flugfélaganna hefðu farið fram á heimili Sveins í Blönduhlíð í Reykjavík.
Þótt Sveinn hefði ekki tekið sæti í stjórn Loftleiða hefði hann þannig komið að 2 mikilvægum tímamótum í sögu félagsins. Fyrst með fjárhagslegum stuðningi þegar reksturinn var í hættu og síðar með aðkomu að fyrstu viðræðum um sameiningu íslensku flugfélaganna.
Pétur og Björn Jón ræddu einnig mikilvægi frumkvöðlastarfs í íslensku atvinnulífi og hvernig fjárfestar á borð við Svein hefðu lagt grunn að starfsemi sem síðar varð stór þáttur í efnahagslífi landsins.
Saga Loftleiða sýndi að mati Björns Jóns hvernig trú á ný viðskiptatækifæri og vilji til að taka áhættu gátu haft áhrif langt út fyrir einstaka fjárfestingu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.