Fjölgun lögreglumanna, aukið landamæraeftirlit og öflugri barátta gegn skipulagðri og alþjóðlegri glæpastarfsemi eru meðal helstu áhersluatriða nýrrar löggæsluáætlunar fyrir árin 2027 til 2031. Áætlunin var kynnt á morgunverðarfundi dómsmálaráðuneytisins á Hilton Reykjavík í morgun. Þar er lögð áhersla á að efla getu íslensku lögreglunnar til að takast á við sífellt flóknari brotastarfsemi, netglæpi og ógnir við þjóðaröryggi, samhliða því að styrkja almenna löggæslu og auka sýnileika lögreglu í samfélaginu.
Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra kynnti áætlunina sem ber heitið „Traust lögregla – Öruggt samfélag“. Hún nær til næstu fimm ára og er ætlað að marka framtíðarsýn um uppbyggingu lögreglunnar, skipulag hennar og þau verkefni sem leggja þarf sérstaka áherslu á.
Fleiri lögreglumenn og aukin sérhæfing
Í nýju löggæsluáætluninni er lögð áhersla á að fjölga lögreglumönnum og styrkja menntun, þjálfun og sérhæfingu innan lögreglunnar.
Þörfin er meðal annars rakin til þess að verkefni lögreglu hafa orðið fjölbreyttari og flóknari, bæði vegna breytinga í íslensku samfélagi og þróunar alþjóðlegrar brotastarfsemi. Jafnframt er lögð áhersla á skýrari verkaskiptingu og að lögreglan hafi nægan mannauð til að sinna bæði hefðbundinni löggæslu og sérhæfðum rannsóknum.
„Verkefni lögreglu verða sífellt flóknari en í grunninn snýst löggæsla alltaf um það sama: Öryggi fólks í landinu,“ segir Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra.
Hún leggur áherslu á að lögreglan verði að geta tekist á við alvarlega brotastarfsemi en jafnframt verið sýnileg og aðgengileg almenningi.
Hert barátta gegn alþjóðlegri glæpastarfsemi
Ein helsta áherslan í áætluninni er að efla getu lögreglunnar til að takast á við skipulagða brotastarfsemi og glæpastarfsemi sem nær yfir landamæri. Sérstaklega er horft til alvarlegra fjármuna- og efnahagsbrota og þeirrar þróunar að brotastarfsemi tengist í auknum mæli alþjóðlegum glæpanetum.
Til að mæta þessari þróun er gert ráð fyrir aukinni sérhæfingu lögreglumanna, öflugri greiningargetu og nánara samstarfi við erlendar löggæslustofnanir.
Áætlunin leggur jafnframt áherslu á að lögreglan geti brugðist fyrr við nýjum aðferðum skipulagðra brotahópa og styrkt rannsóknir á umfangsmiklum brotamálum.
Efla á landamæraeftirlit og áhættugreiningar
Aukið landamæraeftirlit er annað meginverkefni nýju löggæsluáætlunarinnar.
Þar er lögð áhersla á að styrkja áhættugreiningar og alþjóðlegt samstarf til að tryggja örugg og skilvirk landamæri. Í áætluninni kemur fram að aukin umferð um landamæri og fjölþjóðleg brotastarfsemi kalli á markvissari aðgerðir og aukna getu lögreglu til að greina mögulegar öryggisógnir.
Með öflugra eftirliti og betri upplýsingamiðlun er ætlunin að styrkja getu lögreglu til að bregðast við brotastarfsemi sem tengist ferðum fólks og starfsemi glæpahópa milli landa.
Netbrot og stafrænar ógnir fá aukið vægi
Í nýju áætluninni er einnig gert ráð fyrir að efla rannsóknargetu lögreglunnar á sviði netbrota og annarra stafrænna ógna.
Þar er meðal annars lögð áhersla á aukna sérhæfingu, uppbyggingu tæknilegra innviða og meiri þekkingu innan lögreglunnar. Stafræn brotastarfsemi getur verið flókin í rannsókn og oft náð yfir landamæri, sem kallar á sérstaka þekkingu og samstarf við erlenda aðila.
Jafnframt er horft til þess að efla viðbúnað og greiningargetu lögreglu vegna þjóðaröryggis og verndar mikilvægra innviða samfélagsins.
Aukin áhersla á afbrotavarnir og vernd barna
Nýja löggæsluáætlunin tekur einnig til forvarna og aðgerða gegn ofbeldi.
Sérstök áhersla er lögð á að grípa fyrr inn í þegar hætta er á brotastarfsemi, meðal annars með aðgerðum sem beinast að börnum, ungmennum og öðrum viðkvæmum hópum. Áfram verður unnið að því að efla baráttu gegn kynbundnu ofbeldi, mansali og ofbeldi gegn börnum.
Þar er lögð áhersla á aukna vernd brotaþola og bætta málsmeðferð. Jafnframt er stefnt að því að styrkja samfélagslöggæslu og tengsl lögreglu við íbúa í nærumhverfi þeirra.
Árangur lögreglunnar verður metinn með mælikvörðum
Löggæsluáætluninni er skipt í þrjá meginflokka sem nefnast traust lögregla, öruggt samfélag og fagleg og framsækin löggæsla. Undir hverjum flokki eru skilgreind áhersluatriði, markmið og mælikvarðar sem eiga að gera stjórnvöldum kleift að fylgjast með árangri.
Einnig eru lagðar til sérstakar lykilaðgerðir til að styðja við framkvæmd stefnunnar.
Með þessu er ætlunin að hægt verði að meta hvort aðgerðirnar skili tilætluðum árangri og greina hvar þörf sé á frekari umbótum.
Stýrihópur undir forystu Gríms Grímssonar vann áætlunina
Dómsmálaráðherra skipaði í febrúar sérstakan stýrihóp sem fékk það verkefni að móta heildstæða framtíðarsýn fyrir íslensku lögregluna. Grímur Grímsson, þingmaður Viðreisnar og fyrrverandi yfirlögregluþjónn, fór fyrir hópnum.
Auk hans sátu í hópnum Birgir Jónasson, Grímur Hergeirsson, Ásgeir Þór Ásgeirsson, Margrét Kristín Pálsdóttir, Rannveig Þórisdóttir og Stefán Sveinsson.
Við vinnuna var haft samráð við öll lögregluembætti landsins, lögregluráð, ríkissaksóknara og héraðssaksóknara. Einnig var leitað sjónarmiða hjá félagasamtökum og öðrum stofnunum sem tengjast löggæslumálum.
Grímur Grímsson og Rannveig Þórisdóttir kynntu áætlunina á morgunverðarfundinum.
Þar fluttu einnig erindi Ævar Pálmi Pálmason frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, Stefán Sveinsson frá lögreglunni á Suðurnesjum og Páley Borgþórsdóttir, lögreglustjóri á Norðurlandi eystra.
Nýja löggæsluáætlunin tekur til áranna 2027 til 2031 og er ætlað að leggja grunn að fjölgun lögreglumanna, aukinni sérhæfingu og markvissari uppbyggingu löggæslu á Íslandi á næstu árum.