Pétur Gunnlaugsson ræddi við Sigríði Á. Andersen, þingmann Miðflokksins og fyrrverandi dómsmálaráðherra, í síðdegisútvarpinu um fyrirhugaða lögfestingu forgangs EES-réttar. Sigríður telur breytinguna geta haft veruleg áhrif á íslenska stjórnskipun, takmarkað vald Alþingis og leitt til þess að íslenskir dómstólar verði í auknum mæli háðir túlkun evrópskra dómstóla. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ný íslensk lög gætu þurft að víkja
Sigríður útskýrði að með frumvarpinu væri lagt til að íslensk lög sem ættu rætur að rekja til EES-réttar fengju forgang gagnvart öðrum íslenskum lögum þegar ósamræmi kæmi upp.
Það gæti jafnvel átt við þótt Alþingi hefði síðar samþykkt ný lög sem mæltu fyrir um annað. Hún benti á að samkvæmt hefðbundnum reglum lögfræðinnar giltu nýrri lög almennt framar eldri lögum. Með breytingunni yrði því skapaður sérstakur flokkur laga sem nyti forgangs vegna tengsla við EES-samninginn, óháð því hvort Alþingi hefði síðar tekið aðra ákvörðun.
Telur stjórnarskrárbreytingu nauðsynlega
Sigríður rifjaði upp að bókun 35 hefði upphaflega verið innleidd hér á landi sem lögskýringarregla en ekki almenn forgangsregla.
Það þýddi að íslensk lög skyldu túlkuð til samræmis við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands eftir því sem orðalag þeirra leyfði. Ef lagatexti væri skýr væri hins vegar ekki hægt að víkja frá honum með vísan til annarrar túlkunar.
Hún sagði að við upphaf EES-samstarfsins hefði verið gengið út frá því að ekki væri hægt að skapa mismunandi réttháar almennar lagareglur án breytinga á stjórnarskránni. Sigríður telur að sú forsenda standi enn og að fyrirhuguð forgangsregla fari gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um dómsvald íslenskra dómstóla.
Óvissa um afstöðu Hæstaréttar
Sigríður sagðist ekki sannfærð um að Hæstiréttur Íslands myndi viðurkenna fyrirhugaða forgangsreglu þótt frumvarpið yrði samþykkt. Hún útilokaði þó ekki að svo gæti farið og varaði við því að sú þróun gæti grafið undan sjálfstæðri stöðu íslenskra dómstóla.
Að hennar sögn horfi EFTA-dómstóllinn í vaxandi mæli til þróunar réttar innan Evrópusambandsins, jafnvel til reglna sem ekki hafi verið teknar upp í EES-samninginn.
Hún telur að með lögfestingu forgangsreglunnar gæti túlkun evrópskra dómstóla þannig fengið aukið vægi við úrlausn íslenskra dómsmála.
Sigríður lagði áherslu á að málið snerist ekki aðeins um tæknilega breytingu á lagareglum heldur grundvallarspurningar um vald Alþingis, sjálfstæði íslenskra dómstóla og þau mörk sem stjórnarskráin setur.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.