Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðbjörn Guðbjörnsson, stjórnsýslufræðing, fyrrverandi yfirtollvörð og formann Tollvarðafélagsins í Fréttum vikunnar, um pólitískar breytingar í Evrópu og áhrif þeirra á Evrópusambandið. Guðbjörn sagði ESB vera á annarri og betri leið en fyrir 15 árum en Arnþrúður spurði hvort breytingarnar væru ekki fyrst og fremst knúnar fram af kjósendum sem hefðu fengið nóg af fyrri stefnu. Uppgangur AfD í Þýskalandi og annarra flokka sem kalla eftir breyttri stefnu væri skýrt merki um þann þrýsting. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
AfD nálgast 30% fylgi
Guðbjörn fylgist sérstaklega með þróuninni í Þýskalandi og Bretlandi og sagði umræðuna þar gjörbreytta frá því sem hún var fyrir 5 til 10 árum. Óöryggi vegna glæpa og útlendingamála hefði aukist og stjórnmálin væru að breytast með breyttum áherslum almennings.
AfD væri skýrt dæmi. Guðbjörn benti á að flokkurinn væri kominn með 28,5% fylgi á landsvísu í Þýskalandi og nálgast 30%. Hann sagðist hvorki vera stuðningsmaður AfD né Nigel Farage en ekki væri hægt að líta fram hjá því þegar svo stór hluti kjósenda styddi stjórnmálaöfl sem hefðbundnir flokkar hefðu viljað halda utan áhrifa.
Arnþrúður nefndi Svíþjóðardemókratana í þessu samhengi. Þeir hefðu lengi verið útilokaðir en vaxandi fylgi hefði að lokum gert öðrum flokkum ókleift að líta fram hjá þeim.
Ósammála um hvað breytingarnar segja um ESB
Arnþrúður og Guðbjörn voru ekki alveg á sama máli um hvernig túlka ætti þróunina. Guðbjörn sá breytingar innan ESB sem merki um að sambandið væri á annarri leið en fyrir 15 árum. Aðstæður hefðu breyst og stjórnmál og stefnumótun yrðu óhjákvæmilega að taka mið af nýjum veruleika.
Arnþrúður var ekki sannfærð um að þetta sýndi sjálfstæða stefnubreytingu innan ESB. Spurningin væri frekar hvort sambandið og hefðbundnir stjórnmálaflokkar væru neydd til að breyta um stefnu vegna vaxandi óánægju kjósenda. Uppgangur AfD og sambærilegra flokka sýndi hvað gæti gerst þegar stórum hópum væri ofboðið vegna framgöngu ríkjandi stjórnmálaflokka sem færu með völdin.
Guðbjörn leit þann þrýsting öðrum augum. Að hans mati breytast stjórnmál og stofnanir þegar kjósendur kölluðu eftir annarri stefnu og það væri einmitt hluti af því hvernig lýðræðislegt kerfi ætti að virka. Hann gagnrýndi jafnframt hugmyndir um að banna AfD og sagði ekki hægt að verja lýðræðið með því að útiloka stjórnmálaafl sem nálgaðist 30% fylgi.
Aðstæður eru aðrar en fyrir 15 árum
Í þættinum var einnig rætt um hversu mikla trú ætti að leggja á fyrri yfirlýsingar stjórnmálamanna. Arnþrúður rifjaði upp að Kristrún Frostadóttir hefði fyrir síðustu kosningar sagt að ESB yrði ekki á dagskrá á kjörtímabilinu en það hafi svo ekki verið raunin þegar á reyndi.
Guðbjörn svaraði því með því að aðstæður gætu breyst hratt og stjórnmálamenn yrðu að geta breytt afstöðu sinni með þeim. Hann nefndi meðal annars gjörbreytta tollastefnu, stöðu Bandaríkjanna gagnvart Evrópu og breytingar í alþjóðamálum. Heimurinn væri annar nú en fyrir 15 árum og jafnvel talsvert breyttur frá því fyrir aðeins 1 eða 2 árum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.