Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson ræddu við Helga Magnús Gunnarsson,lögmann og fyrrverandi vararíkissaksóknara og Sigurjón Þórðarson, þingmann Flokks fólksins og formann fjárlaganefndar í dag, í þættinum Fréttir vikunnar um þróun útlendingamála og kostnað ríkisins vegna móttöku hælisleitenda og umsækjenda um alþjóðlega vernd. Þar kom fram að breytingar á framkvæmd og hertari reglur hefðu samkvæmt nýjum tölum leitt til verulegs sparnaðar fyrir ríkissjóð og fækkunar umsókna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Kostnaður ríkisins vegna hælisleitenda lækkaði um 4,4 milljarða í fyrra
Sigurjón sagði að samkvæmt þeim upplýsingum sem hann hefði undir höndum hefði kostnaður ríkisins vegna málaflokksins lækkað úr 14,7 milljörðum króna á árinu 2025 niður í 10,3 milljarða króna á milli áranna 2024 og 2025. Hann sagði sparnaðinn nema alls um 4,4 milljörðum króna og stærsti hluti hans lægi hjá félagsmálaráðuneytinu þar sem sparnaðurinn væri tæpir fjórir milljarðar króna en Inga Sæland var félagsmálaráðherra á þeim tíma.
Hertar reglur stjórnvalda
Að sögn Sigurjóns hefði einnig orðið 40 milljóna króna sparnaður hjá kærunefnd útlendingamála auk minni lækkunar hjá Útlendingastofnun. Hann taldi breytingarnar fyrst og fremst tengjast því að stjórnvöld hefðu hert framkvæmd reglna og veitt þeim stofnunum sem framfylgdu lögunum aukinn pólitískan stuðning. Í umræðunni var bent á að umrædd fjárhæð væri sambærileg þeirri upphæð sem rædd hefði verið í tengslum við hækkun kjara aldraðra og öryrkja. Sigurjón sagði mikilvægt að setja tölurnar í samhengi við aðra útgjaldaliði ríkisins.
Færri umsóknir en áður
Fram kom að alls hefðu 1.748 umsóknir borist á tímabilinu sem rætt var um samanborið við 1.944 umsóknir árið áður. Um væri því að ræða fækkun um tæplega 200 umsóknir milli ára. Sigurjón sagði stærsta hóp umsækjenda vera frá Úkraínu. Næst stærsti hópurinn kæmi frá Palestínu en samkvæmt þeim tölum sem hann vísaði til hefðu 183 umsóknir borist þaðan en í umræðunni komu fram mismunandi tölur úr gögnum sem hann hafði meðferðis. Þá var einnig nefnt að umsækjendur frá Venesúela væru enn á meðal stærri hópa sem sæktu um vernd hér á landi.
Sigurjón var spurður að því um hvort fækkunin tengdist breytingum sem ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefði ráðist í eða áherslum Ingu Sæland félags- og húsnæðismálaráðherra. Sigurjón sagði að stjórnvöld hefðu nú sent skýr skilaboð um að fylgja ætti gildandi reglum eftir af festu.
Horft til danskra leiða
Þá sagði Sigurjón að mikilvægt væri að Ísland tæki upp sambærilega upplýsingagjöf og Danir hefðu þróað um aðlögun innflytjenda að samfélaginu. Þar væri meðal annars birt tölfræði um atvinnuþátttöku, fjárhagsaðstoð og glæpatíðni eftir upprunalöndum. Hann sagði slíkar upplýsingar skipta máli þegar metið væri hvernig móttökukerfið virkaði og hvort einstaklingar næðu fótfestu í samfélaginu. Að hans mati ætti einnig að skoða hvort einstaklingar sem hefðu fengið vernd hér á landi væru að aðlagast íslensku samfélagi og virða þau gildi sem hér giltu.
Í því samhengi nefndi hann að í Danmörku væru reglur um reglubundna endurskoðun dvalarleyfa þeirra sem fengið hefðu vernd á grundvelli aðstæðna í heimalandi sínu. Ef aðstæður breyttust gæti vernd fallið niður. Hann taldi eðlilegt að sambærileg sjónarmið yrðu rædd hér á landi.
Opinber umræða hafi einkennst af skorti á heildarmynd
Helgi Magnús sagði mikilvægt að ræða kostnað og áhrif innflytjendamála af meiri hreinskilni. Hann taldi að opinber umræða hefði of lengi einkennst af skorti á heildarmynd um útgjöld ríkis og sveitarfélaga vegna málaflokksins.
Sigurjón tók undir að mikilvægt væri að byggja umræðuna á staðfestum upplýsingum fremur en tilfinningum eða orðrómi. Hann sagði nauðsynlegt að afla nákvæmari gagna um glæpatíðni, atvinnuþátttöku og fjárhagsaðstoð einstakra hópa svo hægt væri að taka upplýstar ákvarðanir um framhald stefnumótunar í útlendingamálum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.